कर भरणाऱ्या आणि कर तपासणी (Tax Audit) लागू असलेल्या करदात्यांसाठी ३० सप्टेंबर ही अत्यंत महत्त्वाची अंतिम मुदत आहे. मात्र, आयकर विवरणपत्र (ITR) किंवा टॅक्स ऑडिट रिपोर्ट सादर करण्यापूर्वी केवळ हिशेब पूर्ण करणे पुरेसे नाही, तर तुमच्या खात्यांमधील आकडे आणि विविध सरकारी पोर्टलवरील माहिती यांचा अचूक ताळमेळ (Reconciliation) घालणे अत्यंत गरजेचे आहे.
अनेकदा करदात्यांच्या हिशोब पुस्तकांतील (Books of Accounts) आकडेवारी आणि जीएसटी रिटर्न, वार्षिक माहिती विवरण (AIS), करदाता माहिती सारांश (TIS) व फॉर्म २६एएस (Form 26AS) मधील आकडेवारी यामध्ये फरक दिसून येतो. हा फरक का पडतो आणि करदात्यांनी कारवाई कशी करावी, याविषयीचे हे सविस्तर वृत्त.
हिशोबाची पुस्तके आणि सरकारी डेटा यामध्ये फरक असण्याचा अर्थ असा नाही की तुमचे आकडे चुकीचे आहेत. डेलॉइट इंडियाचे भागीदार सुमीत हेमकर यांच्या मते, ही तफावत प्रामुख्याने खालील कारणांमुळे होऊ शकते:
वेळेतील फरक (Timing Differences): एखादा व्यवहार किंवा प्राप्ती एका महिन्यात झाली असली तरी त्याचे बिलिंग किंवा अहवाल दुसऱ्या महिन्यात/वर्षात जाणे.
दुबार नोंदी (Duplicate Reporting): एकाच व्यवहाराची दोन वेगवेगळ्या संस्थांकडून झालेली नोंद.
दुसऱ्या संस्थेची चूक: बँक, नियोक्ता किंवा कपातदाराने अहवाल देताना केलेली चूक.
लेखांकन पद्धतीतील फरक: बुक्स ऑफ अकाउंट्स आणि टॅक्स रिपोर्टिंगच्या नियमांमधील तांत्रिक तफावत.
हिशोबपुस्तकातील एकूण उलाढाल आणि जीएसटी रिटर्न्समध्ये नोंदवलेली उलाढाल यात अनेकदा तफावत आढळते. करदात्यांनी ही तफावत ओळखून ठेवणे आणि त्याला पाठबळ देणारी सर्व कागदपत्रे जपून ठेवणे आवश्यक आहे, जेणेकरून भविष्यात नोटीस आल्यास स्पष्टीकरण देता येईल.
AIS आणि TIS हे बँका, वित्तीय संस्था आणि नियोक्त्यांनी कर विभागाला दिलेल्या माहितीवर आधारित असतात. यात व्याज, लाभांश (Dividend), शेअर बाजारातील व्यवहार आणि व्यावसायिक प्राप्ती यांचा समावेश असतो.
लक्षात ठेवा: AIS मध्ये दिसणारी प्रत्येक बाब ही करपात्र (Taxable) असतेच असे नाही.
जर AIS मधील कोणतीही माहिती चुकीची किंवा दुबार दिसत असेल, तर करदात्याने AIS पोर्टलद्वारे त्वरित अभिप्राय (Feedback) नोंदवावा आणि संबंधित संस्थेकडून ती दुरुस्त करून घ्यावी.
फॉर्म 26AS आणि AIS मधील TDS/TCS च्या नोंदी जुळणे अत्यंत आवश्यक आहे. कपातदाराने चुकीचा पॅन (PAN) नंबर नोंदवला असल्यास किंवा TDS रिटर्न उशिरा भरल्यास तुमच्या टॅक्स क्रेडिटवर परिणाम होऊ शकतो.
काय करावे?
तफावत असल्यास कपातदाराशी संपर्क साधून दुरुस्ती (Revision) करून घ्यावी. अन्यथा तुमचे टॅक्स क्रेडिट नाकारले जाऊन कराची अतिरिक्त मागणी (Tax Demand) येऊ शकते.
अनेकदा करदाते किंवा सल्लागार टॅक्स ऑडिट रिपोर्टमधील उत्पन्न, वजावटी (Deductions), तोटा (Losses) किंवा घसारा (Depreciation) या नोंदी आयटीआरमध्ये योग्य प्रकारे भरत नाहीत. तसेच, रोख भरणा मर्यादा ओलांडणे किंवा सूक्ष्म व लघु उद्योगांना (MSME) देयके देण्यास झालेला विलंब यामुळे मिळणाऱ्या सवलतींवर परिणाम होतो. हिशोबपुस्तकातील नफा आणि करपात्र उत्पन्न यात फरक असू शकतो, त्यामुळे ऑडिट रिपोर्ट आणि ITR मधील आकडे तंतोतंत सुसंगत असणे गरजेचे आहे.
१. खातेपुस्तके विरुद्ध जीएसटी रिटर्न: उलाढालीचा ताळमेळ घाला आणि फरकाची कारणे स्पष्ट ठेवा.
२. खातेपुस्तके विरुद्ध AIS/TIS: व्याज, लाभांश आणि गुंतवणुकीच्या व्यवहारांची मूळ बँक स्टेटमेंटशी पडताळणी करा.
३. खातेपुस्तके विरुद्ध Form 26AS: TDS आणि TCS क्रेडिटची अचूक पडताळणी करा.
४. टीडीएस प्रमाणपत्रे (Form 16/16A): कपातदाराने योग्य पॅनवर कर जमा केला आहे का हे तपासा.
५. ऑडिट अहवाल विरुद्ध आयटीआर: उत्पन्न, सवलती आणि तोट्याची माहिती दोन्हीकडे सारखीच असल्याची खात्री करा.
३० सप्टेंबरची अंतिम मुदत ही केवळ घाईघाईत अहवाल अपलोड करण्याची तारीख मानू नका. केवळ AIS किंवा TIS मधील माहितीवर अंधळेपणाने विश्वास न ठेवता, ती माहिती आपल्या मूळ कागदपत्रांशी आणि बँक स्टेटमेंटशी पडताळून पाहा. प्रत्येक प्रणालीतील आकडे तंतोतंत जुळवणे हा हेतू नसून, वैध फरक समजून घेणे, त्यांची नोंद ठेवणे आणि आयकर विवरणपत्र भरण्यापूर्वी चुका दुरुस्त करणे हा या प्रक्रियेचा मुख्य उद्देश असावा.
