जागतिक बाजारात सोने (Gold) पुन्हा ऐतिहासिक पातळीवर पोहोचले आहे. भारतात सोने ₹1,50,000 प्रति 10 ग्रॅम च्या पातळीपर्यंत पोहोचल्याची नोंद आहे. ज्यामुळे सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणी वाढली आहे आणि गुंतवणूकदार सोने घेण्याकडे वळले आहेत.
या परिस्थितीत अनेक देशांसारखे भारतीय रिझर्व्ह बँकनेही सोन्याच्या धोरणात बदल केला आहे. जागतिक अस्थिरता, चलन बाजारात अनिश्चितता आणि सुरक्षितता साधन म्हणून सोने अधिक मागणीत असल्यामुळे रिझर्व्ह बँकेच्या निर्णयांचे समाधान आणि अर्थकारणाचे विश्लेषण आता गरजेचे झाले आहे.
भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या नव्या अहवालानुसार:
रिझर्व्ह बँकेकडे एकूण सुमारे ~880 टन सोने आहे (२०२५ पर्यंतचे आकडे) जे सरंक्षणात्मक भांडाराचा महत्त्वाचा भाग आहे.
यापूर्वीचा विक्रम 854.73 टन होता, जे आता वाढून 880.18 टन झाले आहे.
यामध्ये विक्रमाने 65 टन सोने परदेशातून भारतात परत आणले गेले. सुमारे एक वर्षात मोठा प्रतसंचय केला आहे.
म्हणजेच, रिझर्व्ह बँकेने गेल्या वर्षी खरेदी पूर्णपणे बंद केली नाही, पण परदेशातून सोने परत आणण्यावर अधिक भर दिला आहे.
सोने फक्त भारतात नाही ठेवलेले रिझर्व्ह बँकेच्या साठ्यात ते आदेशानुसार विभागलेले आहे:
सुमारे 575.82 टन सोने रिझर्व्ह बँकेने भारतामध्ये सुरक्षित तिजोरीत ठेवलेले आहे. शिवाय मुंबई, नागपूरसारख्या रिझर्व्ह बँकेच्या उच्च-सुरक्षा साठ्यांमध्ये आहे. (पूर्वीच्या डेटा नुसार, हे मुख्य असल्याचे माहिती आहे स्थानिक माध्यम माहितीद्वारे).
रिझर्व्ह बँकेने सुमारे 290.37 टन सोने बँक ऑफ इंग्लंड (Bank of England) आणि बँक फॉर इंटरनॅशनल सेटलमेंट (BIS) कडे सुरक्षित ठेवलेले आहे.
त्याशिवाय सुमारे 14 टन सोने गोल्ड डिपॉझिट स्वरुपात आहे.
याचा अर्थ असा आज रिझर्व्ह बँकेचा जवळजवळ 65% सोने भारतात आणि उर्वरित 35% परदेशात ठेवलेला आहे.
जागतिक बाजारात वित्तीय अस्थिरता, चलन दरांमध्ये तणाव आणि जगातल्या लोकांचा सुरक्षिततांमध्ये गुंतवणूकदारांचा कल यामुळे सोने सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून दिसत आहे.
सरकार आणि रिझर्व्ह बँक दोघेही त्यांच्या परकीय चलन भांडारांचे वितरण बदलत आहेत. चलनाच्या जागतिक दबावापासून संरक्षणासाठी सोने एक महत्त्वाचा साधन बनले आहे.
अनेक देशांसारखे, रिझर्व्ह बँकसुद्धा आपले महत्त्वपूर्ण आर्थिक माल परदेशात ठेवण्याऐवजी भारतात आणण्याचा निर्णय घेत आहे, जेणेकरून आवश्यकतेनुसार ते त्वरित वापरता येईल.
सोने केवळ वजनाने नाही, तर मूल्यानेही रिझर्व्ह बँकेच्या परकीय चलन साठ्यातील एक प्रमुख घटक आहे.
रिझर्व्ह बँकेच्या सध्याच्या सोने भांडाराचे मूल्य सुमारे $97.5–$100 अब्ज (डॉलर्स) च्या आसपास आहे. चलन भांडारात सोन्याचा वाटा जवळपास वाढला आहे, ज्यामुळे रिझर्व्ह बँकेची आर्थिक मजबुती वाढत आहे.
