देशात डिजिटल व्यवहारांचा सुरक्षित आणि व्यापक वापर वाढवण्यासाठी Reserve Bank of India (RBI) ने “डिजिटल पेमेंट्सवरील जागरूकता कार्यक्रम” नावाचा पायलट प्रकल्प सुरू केला आहे. ग्रामीण आणि निम-शहरी भागातील नागरिकांमध्ये डिजिटल व्यवहारांविषयी विश्वास निर्माण करणे आणि सुरक्षित व्यवहारांची माहिती देणे हा या कार्यक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.
केंद्रीय बँकेच्या निवेदनानुसार, हा उपक्रम ९ ते १३ मार्च २०२६ दरम्यान आयोजित करण्यात आलेल्या डिजिटल पेमेंट्स अवेअरनेस वीक (DPAW) च्या सहाव्या आवृत्तीचा भाग आहे. हा पायलट प्रकल्प CSC e-Governance Services India Limited च्या भागीदारीत महाराष्ट्रात राबविण्यात येणार आहे.
या कार्यक्रमांतर्गत ग्रामीण आणि निम-शहरी भागातील सुमारे १० लाख नागरिकांपर्यंत पोहोचण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.
यासाठी ग्रामीण स्तरावरील उद्योजक (Village Level Entrepreneurs – VLEs) यांच्या माध्यमातून प्रत्यक्ष जागरूकता सत्रे आयोजित केली जाणार आहेत. या सत्रांमध्ये नागरिकांना खालील बाबींविषयी माहिती दिली जाणार आहे:
सुरक्षित डिजिटल पेमेंट कसे करावे
फसवणुकीपासून स्वतःचे संरक्षण कसे करावे
मोबाईल पेमेंट आणि UPI चा सुरक्षित वापर
ऑनलाइन व्यवहार करताना घ्यावयाची काळजी
यामुळे ग्रामीण भागातील लोकांमध्ये डिजिटल व्यवहारांविषयी आत्मविश्वास वाढण्याची अपेक्षा आहे.
या कार्यक्रमाच्या उद्घाटनावेळी Sanjay Malhotra यांनी डिजिटल पेमेंट प्रणालीवरील विश्वास टिकवून ठेवण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले.
त्यांनी सांगितले की, ग्राहक जागरूकता वाढवणे आणि ग्राहक संरक्षण मजबूत करणे हे केंद्रीय बँकेच्या प्राधान्यक्रमांपैकी एक आहे. डिजिटल व्यवहारांचा वापर सुरक्षित आणि विश्वासार्ह राहण्यासाठी सर्व संबंधित भागधारकांनी एकत्रितपणे काम करण्याची गरज असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
याच वेळी रिझर्व्ह बँकेने “थोडा ध्यान से” नावाची मल्टी-मीडिया जागरूकता मोहीमही सुरू केली आहे.
या मोहिमेच्या माध्यमातून नागरिकांना ऑनलाइन पेमेंट करताना सावध राहणे, संशयास्पद लिंक किंवा कॉलपासून दूर राहणे आणि वैयक्तिक माहिती शेअर न करणे याबाबत सूचना दिल्या जात आहेत.
कार्यक्रमाच्या लाँचनंतर रिझर्व्ह बँक गव्हर्नरांनी निवडक पेमेंट सिस्टम ऑपरेटर्स (PSO) च्या व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्यांसोबत चर्चा केली.
या बैठकीत डिजिटल पेमेंट प्रणाली अधिक सुरक्षित, विश्वासार्ह आणि सर्वसमावेशक करण्यासाठी आवश्यक उपाययोजनांवर विचारविनिमय करण्यात आला.
या पायलट कार्यक्रमाद्वारे डिजिटल पेमेंट्सविषयी जागरूकता वाढवून ग्रामीण आणि निम-शहरी भागातील नागरिकांना सुरक्षित डिजिटल व्यवहार करण्यास प्रोत्साहित करणे हे रिझर्व्ह बँकेचे उद्दिष्ट आहे.
