एक गुगल रिव्ह्यू आणि २.७२ कोटींचा चुना!

पुणे: डिजिटल युगात घरात बसून सहज पैसे कमावण्याच्या 'वर्क-फ्रॉम-होम' (Work From Home) आमिषाने सुशिक्षित आणि आर्थिक क्षेत्रातील जाणकारांनाही कसे आपल्या जाळ्यात ओढले आहे, याचे एक धक्कादायक आणि डोळे उघडणारे उदाहरण पुण्यात समोर आले आहे. गुगलवर व्यवसायांना केवळ 'रिव्ह्यू' देण्याच्या एका कथित सुलभ कामाच्या नादात, पुण्यातील बिबवेवाडी परिसरात राहणाऱ्या एका ५१ वर्षीय टॅक्स कन्सल्टंटला (कर सल्लागार) तब्बल २ कोटी ७२ लाख रुपयांचा गंडा घालण्यात आला आहे.

या प्रकरणी पीडित व्यक्तीने पुणे शहरातील सायबर क्राईम पोलीस ठाण्यात अधिकृत फिर्याद दिली असून, पोलिसांनी अज्ञात सायबर भामट्यांविरुद्ध एफआयआर (FIR) दाखल केला आहे. दोन महिन्यांच्या कालावधीत ३३ मोठ्या व्यवहारांद्वारे ही रक्कम उकळण्यात आली आहे.

सायबर गुन्हेगारांचे जाळे किती नियोजनबद्ध असते, हे या प्रकरणावरून स्पष्ट होते. तपासात समोर आलेल्या माहितीनुसार, काही महिन्यांपूर्वी पीडित टॅक्स कन्सल्टंटला 'टेलिग्राम' (Telegram) या मेसेजिंग ॲपवर एका महिलेच्या प्रोफाइलवरून संदेश आला. त्यात घरबसल्या आकर्षक कमाईच्या योजनेची जाहिरात होती.

सुरुवातीला प्रत्येक कामासाठी (Task) किमान १०० रुपयांपासून पुढे मोबदला दिला जाईल, असे सांगून आमिष दाखवण्यात आले. पीडिताला एका विशिष्ट टेलिग्राम ग्रुपमध्ये सामील करण्यात आले, जिथे वेगवेगळ्या हॉटेल्स आणि व्यवसायांना गुगलवर चांगले रेटिंग आणि रिव्ह्यू देण्याचे साधे काम दिले जात होते.

सुरुवातीला काही सोपी कामे पूर्ण केल्यावर कन्सल्टंटच्या बँक खात्यात खरोखरच छोटी रक्कम जमा करण्यात आली. यामुळे त्याचा या यंत्रणेवर पूर्ण विश्वास बसला. हाच विश्वास सायबर गुन्हेगारांसाठी जमेची बाजू ठरली.

यानंतर, त्याला “प्रीपेड टास्क” म्हणजेच उच्च स्तरावरील कामांची ऑफर देण्यात आली. यामध्ये "तुम्ही आधी १,००० रुपये भरा, काम पूर्ण झाल्यावर तुम्हाला १,२०० रुपये मिळतील," असे सांगून गुंतवणूक वाढवण्यास प्रवृत्त केले गेले. फिर्यादीने कमावलेला नफा थेट त्याच्या बँक खात्यात न जाता, फसवणूक करणाऱ्यांनी तयार केलेल्या एका बनावट (Fake) ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवर डिजिटल स्क्रीनवर दाखवला जात होता. स्क्रीनवर वाढणारा नफा पाहून कन्सल्टंटची खात्री पटत गेली.

विश्वास वाढल्यानंतर भामट्यांनी 'प्रीपेड टास्क'चे मूल्य आणि स्तर टप्प्याटप्प्याने वाढवले. प्रत्येक नवीन स्तरावर मोठी रक्कम भरण्याची अट घालण्यात आली. फसव्या वेबसाइटवर दिसणाऱ्या कोटींच्या 'व्हर्च्युअल बॅलन्स'ला (आभासी नफा) खरे मानून पीडिताने दोन महिन्यांत तब्बल ३३ वेळा विविध बँक खात्यांमध्ये पैसे ट्रान्सफर केले. ही एकूण रक्कम २.७२ कोटी रुपयांच्या घरात पोहोचली.

जेव्हा पीडित कन्सल्टंटने या प्लॅटफॉर्मवर जमा झालेली आपली रक्कम काढण्याचा (Withdraw) प्रयत्न केला, तेव्हा त्याला तांत्रिक अडचणी दाखवून अडवण्यात आले. रक्कम काढण्यासाठी आणखी नवीन अटी घालत, अधिक पैशांची मागणी केली जाऊ लागली. आपली फसवणूक झाल्याचे आणि जमा केलेले पैसे कधीच परत मिळणार नसल्याचे लक्षात येताच कन्सल्टंटने थेट पुणे सायबर पोलिसांचे दार ठोठावले.

गेल्या तीन वर्षांत पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरात 'ऑनलाइन टास्क फ्रॉड'च्या प्रकरणांमध्ये प्रचंड वाढ झाली आहे. व्हिडिओ लाईक करणे, हॉटेलला रिव्ह्यू देणे किंवा यूट्यूब चॅनेल सबस्क्राईब करणे यांसारख्या वरवर सोप्या वाटणाऱ्या कामांमागे आंतरराष्ट्रीय सायबर टोळ्या सक्रिय आहेत.

या प्रकरणातील धक्कादायक बाब म्हणजे, पीडित व्यक्ती स्वतः एक कर सल्लागार (Tax Consultant) आहे, ज्यांना आर्थिक व्यवहारांची चांगली जाण असते. सायबर भामटे मानवी मानसशास्त्राचा (सायकोलॉजिकल मॅनिप्युलेशन) वापर करून पीडितांचा लोभ आणि विश्वास कसा जिंकतात, याचे हे उदाहरण आहे.

सध्या सायबर पोलीस या फसवणुकीसाठी वापरण्यात आलेल्या 'म्युल खात्यांच्या' (Mule Accounts - इतरांच्या नावावर उघडलेली बनावट खाती) नेटवर्कचा शोध घेत आहेत. परंतु, या डिजिटल दरोड्यांपासून वाचण्याचा एकमेव उपाय म्हणजे 'अति घाई आणि अवाजवी नफ्याच्या आमिषाला' बळी न पडणे हाच आहे. कोणत्याही अनोळखी टेलिग्राम किंवा व्हॉट्सॲप ग्रुपवर पैसे गुंतवण्यापूर्वी नागरिकांनी शंभर वेळा विचार करणे गरजेचे आहे.