डिजिटल लग्नपत्रिका... की बँक दरोडा? एक क्लिक ५ लाख गायब!

पुणे: तुमच्या व्हॉट्सॲपवर किंवा मोबाईलवर एखाद्या नातेवाईकाची किंवा मित्राची डिजिटल लग्नपत्रिका आली, तर तुम्ही ती नक्कीच आनंदाने उघडाल. पण थांबा! हीच घाई तुम्हाला कंगाल करू शकते. सध्या डिजिटल जगात वावरणारा प्रत्येक सामान्य माणूस सायबर चोरांच्या रडारवर आहे. लग्नकार्याचे निमंत्रण समजून एका लिंकवर क्लिक करणे पुण्यातील एका ज्येष्ठ व्यावसायिकाला भलतेच महागात पडले आहे. सायबर चोरट्यांनी या व्यावसायिकाच्या बँक खात्यावर डल्ला मारत तब्बल ५ लाख ३० हजार रुपये लंपास केले आहेत. याप्रकरणी पुणे शहरातील बंडगार्डन पोलिस ठाण्यात अज्ञात सायबर चोरट्यांविरुद्ध गुन्हा दाखल करण्यात आला असून संपूर्ण शहरात एकच खळबळ उडाली आहे.

आजकाल लग्नपत्रिका छापून घरी देण्याऐवजी व्हॉट्सॲपवर पाठवण्याची पद्धत लोकप्रिय झाली आहे. याच सवयीचा फायदा सायबर भामट्यांनी घेतला आहे. ते कोणत्याही अनोळखी नंबरवरून तुम्हाला एक लिंक किंवा फाईल पाठवतात आणि त्यावर 'शुभविवाह', 'निमंत्रण' किंवा 'Wedding Card' असे लिहिलेले असते. सामान्य माणूस ओळखीचेच कोणीतरी असेल या भावनेने ती लिंक उघडतो आणि तिथेच घात होतो.

पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, बंडगार्डन रस्ता परिसरातील एका नामांकित सोसायटीत राहणाऱ्या ५६ वर्षीय व्यावसायिकाला गेल्या महिन्यात अशाच एका अनोळखी मोबाईल क्रमांकावरून डिजिटल निमंत्रण पत्रिकेची लिंक पाठवण्यात आली होती. व्यावसायिकाने ती लिंक उघडली. लिंक उघडल्यानंतर वरकरणी काहीच घडले नाही, परंतु सायबर चोरट्यांनी त्यांच्या फोनचा पूर्ण ताबा (Access) मिळवला होता.

दुसऱ्या दिवशी मध्यरात्री, जेव्हा व्यावसायिक गाढ झोपेत होते, तेव्हा त्यांच्या मोबाईलवर 'रघुनंदन कुमार ॲमेझॉन फ्रॉड' असा एक संशयास्पद संदेश आला. त्यापाठोपाठ चोरट्यांनी चोरून पाठवलेला 'ओटीपी' (OTP) रीड केला आणि काही सेकंदांतच व्यावसायिकाच्या बँक खात्यातून ऑनलाइन पद्धतीने ५ लाख ३० हजार रुपये गायब केले. ही संपूर्ण रक्कम चोरट्यांनी दुसऱ्या एका बँक खात्यात वळवली होती. सकाळी खात्यातून मोठी रक्कम वजा झाल्याचे मेसेज पाहून व्यावसायिकाच्या पायाखालची जमीनच सरकली.

फसवणूक झाल्याचे उघडकीस आल्यानंतर व्यावसायिकाने पोलिसांत धाव घेतली. सध्या बंडगार्डन पोलिस ठाण्याचे पोलिस उपनिरीक्षक गणेश चव्हाण या प्रकरणाचा पुढील तपास करत आहेत. चोरट्यांनी पैसे कोणत्या बँक खात्यात वर्ग केले, याचा माग काढला जात आहे.

जेव्हा तुम्ही अशा संशयास्पद लिंकवर क्लिक करता, तेव्हा तुमच्या मोबाईलमध्ये नकळत .apk (Android Package Kit) नावाची एक छुपी फाईल डाऊनलोड होते. हे एक प्रकारचे गुप्त ॲप असते जे तुमच्या स्क्रीनवर दिसत नाही, पण पार्श्वभूमीत (Background) काम करते. याद्वारे चोरटे तुमच्या फोनमधील मेसेज, बँक डिटेल्स आणि गुपचूप आलेले ओटीपी (OTP) लांबूनच वाचू शकतात आणि बँक खाते रिकामे करतात.

पोलिसांचे सर्वसामान्य नागरिकांना महत्त्वाचे आवाहन:

या वाढत्या धोक्याच्या पार्श्वभूमीवर पुणे पोलिसांनी सर्व सामान्य वाचकांसाठी अत्यंत महत्त्वाची नियमावली जाहीर केली आहे:

• अनोळखी नंबरवरील लिंक्स टाळा: अनोळखी नंबरवरून आलेल्या कोणत्याही लिंकवर (विशेषतः लग्नपत्रिका, लॉटरी किंवा मोफत गिफ्ट्स) क्लिक करू नका. नंबर ओळखीचा नसेल, तर आधी फोन करून खात्री करा.

• डाऊनलोड होणाऱ्या फाईल्स त्वरित डिलीट करा: जर एखाद्या लिंकवर क्लिक केल्यावर कोणतीही फाईल डाऊनलोड झाली, तर ती इन्स्टॉल न करता त्वरित डिलीट करा.

• ओटीपी आणि बँक डिटेल्स सुरक्षित ठेवा: बँक कधीही फोनवर किंवा मेसेजवर ओटीपी मागत नाही. रात्री झोपताना इंटरनेट बंद ठेवण्याची सवय देखील सायबर हल्ल्यांपासून वाचवू शकते.

• फसवणूक झाल्यास काय करावे?: जर दुर्दैवाने अशी फसवणूक झाली, तर अजिबात वेळ न घालवता त्वरित 1930 या राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाईन क्रमांकावर संपर्क साधा किंवा www.cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवा. २ तासांच्या आत तक्रार केल्यास पैसे परत मिळण्याची शक्यता जास्त असते.

तंत्रज्ञानाने आपले जीवन सोपे केले असले, तरी एका सेकंदाची गडबड आयुष्यभराची पुंजी घालवू शकते. डिजिटल साक्षरता आणि सतर्कता हीच आपली सुरक्षा ढाल आहे. कोणत्याही अनोळखी संदेशावर आंधळा विश्वास ठेवू नका. सतर्क राहा, सुरक्षित राहा!