अडचणीच्या काळात किंवा तातडीच्या गरजेसाठी 'पर्सनल लोन' (वैयक्तिक कर्ज) हा एक सोपा आणि वेगाने उपलब्ध होणारा पर्याय मानला जातो. मात्र, कर्ज हातात आल्यानंतर किंवा आर्थिक परिस्थिती सुधारल्यानंतर अनेक कर्जदारांच्या मनात एकच विचार येतो - 'कर्ज लवकरात लवकर फेडून टाकावे का?' कर्जाच्या हप्त्यातून मुक्ती मिळवणे आणि व्याजाचा भार कमी करणे हा यामागील मुख्य उद्देश असतो. परंतु, वैयक्तिक कर्जाची मुदतपूर्व परतफेड (Prepayment / Foreclosure) करणे हा नेहमीच फायदेशीर आर्थिक निर्णय असतो का? या प्रश्नाचे उत्तर 'हो' किंवा 'नाही' असे थेट देता येत नाही.
प्री-पेमेंट म्हणजे नक्की काय?
निर्धारित कालावधी संपण्यापूर्वी कर्जाच्या शिल्लक रकमेचा काही भाग (Part Prepayment) किंवा संपूर्ण रक्कम (Full Foreclosure) एकत्र भरणे म्हणजे मुदतपूर्व परतफेड होय. असे केल्याने कर्जाचे मुद्दल कमी होते आणि साहजिकच उर्वरित कालावधीत लागणारे व्याज वाचते.
कर्ज वेळेपूर्वी बंद करण्याचे फायदे आणि तोटे
कर्ज वेळेपूर्वी बंद करताना केवळ व्याजाची बचत न पाहता, खालील महत्त्वाच्या घटकांचा विचार करणे आवश्यक आहे:
व्याजाची बचत विरुद्ध फोरक्लोजर शुल्क (Foreclosure Charges): बँकेकडून कर्ज वेळेपूर्वी बंद करण्यासाठी विशिष्ट शुल्क आकारले जाते. जर तुम्ही वाचवत असलेले व्याज या शुल्कापेक्षा जास्त असेल, तरच प्री-पेमेंट करणे फायदेशीर ठरते.
कर्जाचा उर्वरित कालावधी: बँक कर्जाच्या सुरुवातीच्या वर्षांमध्ये व्याजाचा हिस्सा जास्त वसूल करते. जर तुमच्या कर्जाचा कालावधी संपत आला असेल, तर शेवटी प्री-पेमेंट करून फारसा आर्थिक फायदा होत नाही.
आपत्कालीन निधीचा (Emergency Fund) विचार: कर्जमुक्त होण्याच्या उत्साहात आपली सर्व बचत बँकेत जमा करणे धोक्याचे ठरू शकते. तुमच्याकडे किमान ६ महिन्यांच्या खर्चाएवढा आपत्कालीन निधी शिल्लक राहणे अत्यंत गरजेचे आहे.
गुंतवणुकीच्या संधीची तुलना: कर्जाचा व्याजदर आणि तुम्हाला अन्य ठिकाणी गुंतवणुकीतून मिळणारा परतावा (ROI) यांची तुलना करा. जर तुम्हाला गुंतवणुकीवर कर्जाच्या व्याजापेक्षा जास्त परतावा मिळत असेल, तर ती रक्कम गुंतवणे अधिक श्रेयस्कर ठरते.
पर्सनल लोन आणि इतर कर्जांमधील फरक
गृहकर्जाच्या (Home Loan) तुलनेत वैयक्तिक कर्जाचा व्याजदर जास्त असतो आणि यावर कोणतीही कर सवलत (Tax Benefit) मिळत नाही. त्यामुळे जीवनशैली किंवा अनावश्यक खर्चासाठी घेतलेले महागडे वैयक्तिक कर्ज लवकरात लवकर बंद करणे योग्य ठरते, परंतु ते स्वतःची आर्थिक सुरक्षितता धोक्यात न आणता केले पाहिजे.
कर्जमुक्त होणे ही मानसिक शांततेसाठी चांगली गोष्ट आहे, पण त्यासाठी आर्थिक नियोजन कोलमडू देणे अयोग्य आहे. प्री-पेमेंट करण्याचा निर्णय घेण्यापूर्वी तुमचा कर्ज करार नीट वाचा, बँक आकारत असलेले फोरक्लोजर शुल्क तपासा आणि वाचणाऱ्या व्याजाचे गणित मांडूनच योग्य तो पाऊल उचला.
