आर्थिक वर्ष २०२५-२६ (FY26) च्या तिसऱ्या तिमाहीत भारतीय बँकिंग क्षेत्राने ऐतिहासिक कामगिरी करत तिमाही निव्वळ नफ्याचा १ लाख कोटी रुपयांचा टप्पा प्रथमच ओलांडला आहे. शेड्युल्ड कमर्शियल बँका (SCBs) यांनी Q3FY26 मध्ये एकत्रितपणे १.०० लाख कोटी रुपयांपेक्षा अधिक निव्वळ नफा नोंदवला. वार्षिक आधारावर नफ्यात १०.६% वाढ झाली असून तिमाही-दर-तिमाही ३.६% वाढ दिसून आली.
दुहेरी अंकातील इतर उत्पन्न वाढ, मालमत्ता गुणवत्तेत सौम्य सुधारणा आणि स्थिर कर्जवाढ यामुळे या कामगिरीला बळ मिळाले. मात्र वाढलेले ऑपरेटिंग खर्च आणि काही प्रमाणातील तरतुदी यामुळे वाढीवर अंशतः मर्यादा आल्या.
तिसऱ्या तिमाहीत सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांनी (PSBs) खाजगी क्षेत्रातील बँकांवर (PVBs) स्पष्ट आघाडी घेतली. केअरएज रेटिंग्जच्या अहवालानुसार:
PSBs चा निव्वळ नफा: वार्षिक १७.५% वाढून ०.५५ लाख कोटी रुपये
PVBs चा निव्वळ नफा: ३.२% वाढून ०.४५ लाख कोटी रुपये
सार्वजनिक बँकांच्या नफ्यातील वाढीमागे उच्च ट्रेझरी नफा, तांत्रिकदृष्ट्या राइट-ऑफ खात्यांमधून सुधारित वसुली, तसेच विविध क्षेत्रांतील व्यापक कर्जवाढ हे प्रमुख घटक होते. विशेषतः दोन मोठ्या सार्वजनिक बँकांमध्ये ट्रेझरी नफ्याची जास्त एकाग्रता दिसून आली.
याउलट, खाजगी बँकांमध्ये व्याज-रहित उत्पन्नात तुलनेने कमी वाढ आणि व्याज उत्पन्नात जवळपास स्थिरता दिसली. तरीही शुल्क-आधारित उत्पन्नात PVBs ने दुहेरी अंकातील वाढ नोंदवत सार्वजनिक बँकांना मागे टाकले.
Q3FY26 मध्ये SCBs चा वार्षिकीकृत मालमत्तेवरील परतावा (RoA) १ बेसिस पॉइंटने वाढून १.३४% झाला. सुरक्षित कॉर्पोरेट कर्जवाढीकडे मालमत्ता मिश्रणाचा कल याला कारणीभूत ठरला.
PSBs चा RoA: वार्षिक ७ bps वाढून १.१८%
PVBs चा RoA: वार्षिक १० bps घट; मात्र तिमाही-दर-तिमाही ३ bps सुधारणा होऊन १.५९%
मोठ्या PVB साठी RoA ११ bps ने घसरून १.८४% झाला, तर इतर PVB साठी वार्षिक १२ bps घट झाली. एका बँकेच्या नफ्यातील सुमारे ९०% घट यामागे प्रमुख कारण ठरले. मात्र तिमाही आधारावर सुधारित मार्जिनमुळे १७ bps वाढ नोंदवली गेली.
PSBs साठी RoA तिमाही आधारावर स्थिर राहिला, कारण वाढलेल्या तरतुदी आणि ऑपरेटिंग खर्चाने सुधारित उत्पन्नावर मर्यादा आणली.
आर्थिक वर्ष २६ च्या तिसऱ्या तिमाहीत बँकांची भांडवली स्थिती समाधानकारक राहिली.
मध्यम CAR (Capital Adequacy Ratio): ४० bps वाढून १६.६%
PSBs सरासरी CAR: १६.५% (४२ bps वाढ)
PVBs सरासरी CAR: १६.७% (५५ bps वाढ)
मध्यम CET-1 गुणोत्तर:
PSBs: १४.२% (६५ bps वाढ)
PVBs: १४.९% (५६ bps वाढ)
मजबूत अंतर्गत भांडवल निर्मिती, टियर-II बाँड इश्यू आणि सुरक्षित किरकोळ कर्जाचा वाढता वाटा यामुळे ही सुधारणा साध्य झाली.
९MFY26 दरम्यान बँकांनी एकत्रितपणे १६,०९५ कोटी रुपयांहून अधिक रक्कम बाँडद्वारे उभारली:
PSBs: १०,००० कोटी रुपयांपेक्षा जास्त
PVBs: ६,०९५ कोटी रुपये
याशिवाय, सार्वजनिक बँकांनी FY26 मध्ये QIP द्वारे ४५,००० कोटी रुपये उभारण्याची योजना जाहीर केली आहे. यामुळे CET-1 बफर आणि एकूण भांडवली क्षमता आणखी मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे.
Q4FY26 मध्ये स्थिर कर्जवाढ आणि ऑपरेटिंग लीव्हरेजमुळे नफा टिकून राहण्याची शक्यता आहे. मात्र वाढत्या बाँड उत्पन्नामुळे ट्रेझरी नफा काही प्रमाणात सामान्य होऊ शकतो.
डिसेंबरमधील दरकपातीचा पूर्ण परिणाम आगामी तिमाहीत हळूहळू दिसण्याची शक्यता आहे. मालमत्ता गुणवत्तेचा ट्रेंड सौम्य राहण्याचा अंदाज असून, यामुळे बँकिंग क्षेत्राची कमाई क्षमता स्थिर राहील.
आर्थिक वर्ष २६ च्या तिसऱ्या तिमाहीत भारतीय बँकिंग क्षेत्राने ऐतिहासिक कामगिरी करत १ लाख कोटी रुपयांचा तिमाही नफा ओलांडला आहे. सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांनी खाजगी बँकांवर स्पष्ट आघाडी घेतली असून, मजबूत भांडवली स्थिती आणि स्थिर कर्जवाढीमुळे आगामी तिमाहीतही क्षेत्राची कामगिरी सकारात्मक राहण्याची चिन्हे आहेत.
