दुसऱ्याच्या कर्जासाठी जामीनदार होताय? सही करण्यापूर्वी 'हा' नियम वाचा...

• मुंबई: नातेसंबंध जपण्यासाठी किंवा मित्रत्वाच्या खातर एखाद्याच्या कर्जाचे हमीदार (Guarantor) बनणे वरकरणी केवळ एक औपचारिकता वाटू शकते. पण सावधान! ही केवळ एक स्वाक्षरी नसून, स्वतःला कायदेशीर आणि आर्थिक संकटाच्या खाईत ढकलणारे पाऊल ठरू शकते. बँकेच्या नियमांनुसार, मुख्य कर्जदाराने कर्ज न फेडल्यास त्याची पूर्ण वसुली जामीनदाराकडून करण्याचा बँकांना कायदेशीर अधिकार आहे. त्यामुळे तुम्ही त्या कर्जाचा एक रुपयाही वापरला नसला, तरी थकबाकी चुकवण्याची संपूर्ण जबाबदारी तुमच्यावर येऊ शकते.

अनेकांचा असा गैरसमज असतो की, कर्ज बुडाल्यास बँक फक्त मुख्य कर्जदारावर कारवाई करेल. मात्र, वास्तवात तसे घडत नाही.

• अंतिम वसुली जामीनदाराकडून: मुख्य कर्जदाराकडून अपेक्षित प्रतिसाद न मिळाल्यास बँक थेट हमीदाराविरोधात कायदेशीर पावले उचलते.

• बँक खाती आणि पेन्शन जप्त: अशा परिस्थितीत हमीदाराच्या बँक खात्यातील रक्कम किंवा उत्पन्नाचे नियमित स्रोत (उदा. पेन्शन) जप्त केले जाऊ शकतात.

• मालमत्तेचा लिलाव: परिस्थिती गंभीर झाल्यास हमीदाराचे घर, जमीन किंवा इतर स्थावर मालमत्ता जप्त करून तिचा लिलाव करण्याचा पूर्ण अधिकार बँकेला असतो.

दुसऱ्याच्या चुकीची शिक्षा तुमच्या पतमानांकन म्हणजेच CIBIL Score ला बसते. जर मुख्य कर्जदाराने हप्ते थकवले, तर कर्जदारासोबतच जामीनदाराचाही सिबिल स्कोअर झपाट्याने घसरतो.

क्रेडिट स्कोअर खराब झाल्यामुळे भविष्यात तुम्हाला स्वतःला गृहकर्ज, वाहन कर्ज किंवा व्यवसायासाठी कर्ज मिळणे कठीण होते. बँका एकतर तुमचे कर्ज प्रस्ताव नाकारतात किंवा अत्यंत कडक अटींवर कमी कर्ज मंजूर करतात. तुम्ही आधीच कोणाचे तरी हमीदार असल्यामुळे तुमची स्वतःची कर्ज घेण्याची क्षमता (Borrowing Capacity) कमालीची मर्यादित होते.

निवृत्तीनंतर उत्पन्नाचे स्रोत मर्यादित असतात. अशा वयात केवळ भावनिक होऊन कोणाच्याही कर्जाचे जामीनदार होणे म्हणजे आयुष्यभराची पुंजी धोक्यात घालण्यासारखे आहे. कर्ज बुडाल्यास पेन्शन थांबण्याची किंवा साठवलेली मालमत्ता जप्त होण्याची टांगती तलवार राहते. त्यामुळे ज्येष्ठ नागरिकांनी अशा प्रकारची जोखीम पत्करणे पूर्णपणे टाळावे.

हमीदार म्हणून सही करण्यापूर्वी 'हे' ५ नियम नक्की लक्षात ठेवा:

जर तुम्हाला अगदीच नाईलाजास्तव किंवा विश्वासापोटी जामीनदार व्हावे लागत असेल, तर खालील गोष्टींची खात्री नक्की करा:

1. आर्थिक क्षमतेची पडताळणी: केवळ तोंडी आश्वासनांवर विसंबून न राहता, मुख्य कर्जदाराची खरी आर्थिक स्थिती आणि कर्ज फेडण्याची त्याची क्षमता तपासा.

2. कर्ज विम्याचा आग्रह (Loan Insurance): कर्जदाराला कर्जासोबतच 'लोन इन्शुरन्स' घेण्याचा आग्रह करा. जेणेकरून अनपेक्षित किंवा दुर्दैवी परिस्थितीत विम्याच्या रक्कमेतून कर्ज फेडले जाईल आणि तुमच्यावर ताण येणार नाही.

3. माघार घेणे अशक्य: एकदा हमीदार म्हणून स्वाक्षरी केल्यानंतर, कर्जाचा संपूर्ण कालावधी संपेपर्यंत तुम्हाला त्या जबाबदारीतून सहज माघार घेता येत नाही, हे पक्के लक्षात ठेवा.

4. कागदपत्रांचे वाचन: कोणतीही कागदपत्रे न वाचता, अटी व शर्ती समजून न घेता केवळ विश्वासावर सही करू नका.

5. भावनेपेक्षा सुरक्षितता महत्त्वाची: नातेसंबंध आणि मैत्री आपली जागा नक्कीच महत्त्वाची आहे, परंतु स्वतःची आर्थिक सुरक्षितता आणि कुटुंबाचे भविष्य पणाला लावून घेतलेला निर्णय शहाणपणाचा ठरत नाही.

कर्जाचा जामीनदार होणे म्हणजे कायदेशीर भाषेत मुख्य कर्जदाराएवढीच जबाबदारी स्वतः शिरावर घेणे होय. म्हणूनच, कोणत्याही आग्रहाखातर किंवा भावनिक दबावाखाली येऊन सही करण्यापूर्वी, भविष्यातील या गंभीर धोक्यांचा विचार नक्की करा!