बँक खात्यात कधी जमा होणार रिफंड? अशी तपासा ऑनलाईन स्थिती

नवी दिल्ली: आयकर विवरणपत्र (ITR) भरण्याची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर बहुतांश करदात्यांच्या मनात एकच मुख्य प्रश्न असतो - "माझा रिफंड कधी येणार आणि त्याचा स्टेटस कसा तपासायचा?" जर तुम्हीही चालू आर्थिक वर्षासाठी तुमचा आयटीआर दाखल केला असेल आणि रिफंडच्या प्रतीक्षेत असाल, तर आता काळजी करण्याची गरज नाही. आयकर विभागाने उपलब्ध करून दिलेल्या डिजिटल सुविधांमुळे तुम्ही घरबसल्या अवघ्या दोन मिनिटांत तुमच्या परताव्याची (Refund) स्थिती तपासू शकता.

यासाठी तुम्हाला कोणत्याही सरकारी कार्यालयात किंवा बँक फेऱ्या मारण्याची मुळीच आवश्यकता नाही.

आयटीआर रिफंड म्हणजे नेमके काय?

अनेकदा करदात्यांच्या उत्पन्नातून 'टीडीएस' (TDS), 'अ‍ॅडव्हान्स टॅक्स' किंवा इतर माध्यमांतून गरजेपेक्षा जास्त कर कपात केली जाते. आर्थिक वर्षाच्या शेवटी जेव्हा करदाता आयटीआर दाखल करतो, तेव्हा या अतिरिक्त भरलेल्या कराची अचूक गणना केली जाते. जर खरोखरच आवश्यकतेपेक्षा जास्त कर सरकारकडे जमा झाला असेल, तर ती अतिरिक्त रक्कम सरकारकडून करदात्याला परत केली जाते. या प्रक्रियेला 'ITR Refund' असे म्हणतात.

रिफंड मिळवण्यासाठी केवळ आयटीआर भरणे पुरेसे नाही, तर त्याचे ई-व्हहेरिफिकेशन (e-Verification) करणे अत्यंत अनिवार्य आहे.

रिफंड स्टेटस तपासण्याच्या २ सोप्या पद्धती

तुम्ही दोन वेगवेगळ्या अधिकृत डिजिटल माध्यमांतून तुमच्या रिफंडची सद्यस्थिती जाणून घेऊ शकता:

१. ई-फायलिंग (e-Filing) पोर्टलद्वारे (लॉगिन करून)

• सर्वप्रथम आयकर विभागाच्या अधिकृत ई-फायलिंग पोर्टलला भेट देऊन लॉगिन करा.

• मुख्य मेनूवरील "e-File" या विभागावर जा.

• त्यानंतर "Income Tax Returns" हा पर्याय निवडा.

• पुढे "View Filed Returns" या पर्यायावर क्लिक करा.

• येथे तुम्हाला तुम्ही दाखल केलेल्या रिटर्नची आणि मंजूर झालेल्या रिफंडची संपूर्ण सद्यस्थिती (Status) पाहायला मिळेल.

२. NSDL (Protean) पोर्टलद्वारे (लॉगिन न करता)

• जर तुम्हाला लॉगिन करायचे नसेल, तर थेट 'Protean' (पूर्वीचे NSDL) च्या रिफंड ट्रॅकिंग वेबसाइटला भेट द्या.

• तेथे तुमचा PAN क्रमांक आणि संबंधित Assessment Year (मूल्यांकन वर्ष) प्रविष्ट करा.

• स्क्रीनवर दिसणारा कॅप्चा (Captcha) कोड भरून "Proceed" वर क्लिक करा.

• तुमच्या रिफंडची ताजी स्थिती स्क्रीनवर त्वरित प्रदर्शित होईल.

रिफंड मिळण्यास विलंब का होतो?

साधारणपणे आयटीआरचे यशस्वी व्हेरिफिकेशन झाल्यानंतर काही आठवड्यांतच रिफंडची रक्कम करदात्याच्या बँक खात्यात जमा होते. मात्र, खालील त्रुटींमुळे या प्रक्रियेला विलंब होऊ शकतो किंवा रिफंड अडकू शकतो:

• बँक खात्याची चुकीची माहिती: बँक खाते क्रमांक चुकणे किंवा खाते 'व्हॅलिडेट' (Validate) नसणे.

• IFSC कोडमधील त्रुटी: बँकेच्या विलीनीकरणामुळे किंवा चुकीच्या माहितीमुळे आयएफएससी कोड न जुळणे.

• अपूर्ण व्हेरिफिकेशन: आयटीआर भरल्यानंतर ३० दिवसांच्या आत त्याचे ई-व्हहेरिफिकेशन न करणे.

• माहितीतील विसंगती: करदात्याने आयटीआरमध्ये दिलेली माहिती आणि आयटी विभागाच्या AIS (Annual Information Statement) किंवा Form 26AS मधील माहिती यात तफावत असणे.

रिफंडची प्रक्रिया विनाअडथळा आणि जलद गतीने पूर्ण व्हावी यासाठी करदात्यांनी आयटीआर भरताना आपला बँक खाते क्रमांक आणि IFSC कोड अत्यंत काळजीपूर्वक तपासणे गरजेचे आहे. तसेच, आयटीआर सबमिट करण्यापूर्वी तो AIS आणि Form 26AS मधील नोंदींशी जुळवून पाहणे (Reconcile) फायदेशीर ठरते.

आर्थिक वर्ष २०२५-२६ (Assessment Year २०२६-२७) साठी विनादंड आयकर विवरणपत्र (ITR) भरण्याची अंतिम तारीख ३१ जुलै २०२६ आहे.

करविषयक तज्ज्ञांच्या मते, शेवटच्या तारखेची वाट न पाहता वेळेत आयटीआर दाखल केल्यास आणि त्याचे त्वरित व्हेरिफिकेशन केल्यास रिफंड लवकर मिळण्याची शक्यता कमालीची वाढते. त्यामुळे अद्याप आयटीआर भरला नसल्यास आजच आपली प्रक्रिया पूर्ण करा आणि निश्चित व्हा.