आयकर रिटर्न (ITR) वेळेत दाखल केल्यानंतर प्रत्येक करदाता आपल्या हक्काचा टॅक्स रिफंड बँक खात्यात कधी जमा होतो, याची आतुरतेने वाट पाहत असतो. आयकर विभागाकडून आयटीआर प्रक्रियेचा संदेश प्राप्त होऊनही जर खात्यात पैसे जमा झाले नसतील, तर चिंतेचे कारण नाही. अनेकदा तांत्रिक त्रुटी, चुकीची माहिती किंवा अपूर्ण प्रक्रियेमुळे परतावा थांबवला जातो. अशा वेळी आयकर विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर (incometax.gov.in) वेळेत पडताळणी करून दुरुस्ती केल्यास अडकलेला रिफंड सहज प्राप्त करता येतो.
आयकर नियमांनुसार, विभागाकडून प्रक्रियेस विनाकारण विलंब झाल्यास करदात्याला कलम २४४A अन्वये दरमहा ०.५% व्याज मिळण्याचा हक्क असतो. परंतु, अडचण करदात्याच्या बाजूने असल्यास परतावा रोखला जातो. रिफंड न मिळण्यामागची ५ मुख्य कारणे आणि त्यांवरील उपाय खालीलप्रमाणे आहेत:
१. बँक खाते व्हॅलिडेशन आणि नावात तफावत
आयकर विभाग केवळ 'Pre-validated' असलेल्या आणि ई-रिफंड सुविधा सक्षम असलेल्या बँक खात्यातच पैसे वर्ग करतो. पॅन कार्ड आणि बँक खात्यावरील नावात फरक असणे, खाते बंद असणे किंवा बँकांच्या विलीनीकरणामुळे IFSC कोड बदलणे यांमुळे रिफंड अपयशी ठरतो.
उपाय: ई-फाइलिंग पोर्टलवर लॉग इन करून खात्याची माहिती अपडेट करा व बँक खाते त्वरित व्हॅलिडेट करा.
२. ई-व्हेरिफिकेशन (E-Verification) अपूर्ण असणे
केवळ आयटीआर फॉर्म सबमिट करणे पुरेसे नसून फॉर्म भरल्यापासून ३० दिवसांच्या आत त्याचे ई-व्हेरिफिकेशन करणे अनिवार्य आहे. जोपर्यंत नेट बँकिंग किंवा आधार ओटीपीद्वारे ई-व्हेरिफिकेशन पूर्ण होत नाही, तोपर्यंत आयटीआर अवैध मानला जातो आणि रिफंड प्रक्रिया सुरू होत नाही.
उपाय: पोर्टलवर जाऊन त्वरित ई-व्हॅलिडेशनची प्रक्रिया पूर्ण करा.
३. मागील वर्षांच्या थकीत कराचे समायोजन
काही वेळा रिफंड अडकलेला नसून आयकर विभागाकडून मागील वर्षांच्या थकीत करापोटी तो समायोजित (Adjust) केला जातो. कलम २४५ अंतर्गत विभाग यासंबंधीची सूचना ईमेल किंवा पोर्टलवर पाठवतो.
उपाय: पोर्टलवरील 'Pending Actions' पर्यायात जाऊन या समायोजनावर आपली सहमती किंवा असहमती नोंदवा.
४. TDS माहितीतील फरक आणि दोषपूर्ण रिटर्न (Defective Return)
तुमच्या Form 26AS, AIS आणि Form 16 मधील टीडीएसच्या आकड्यांमध्ये तफावत आढळल्यास विभाग प्रक्रिया थांबवतो. अशा स्थितीत कलम १३९(९) अंतर्गत 'Defective Return' ची नोटीस जारी केली जाते.
उपाय: नोटीस प्राप्त झाल्यास दिलेल्या मुदतीत दुरुस्ती करून सुधारित (Revised) रिटर्न दाखल करा.
५. 'Refund Failed' स्टेटस आणि री-इश्यू विनंती
केवळ सीपीसी द्वारे कलम १४३(१) ची सूचना जारी झाल्यानंतरच परतावा बँकेत पाठवला जातो. पोर्टलवर 'View Filed Returns' मध्ये स्टेटस 'Refund Failed' दिसत असल्यास त्वरित पावले उचलणे गरजेचे आहे.
उपाय: पोर्टलवरून थेट 'Refund Re-issue' (परतावा पुन्हा जारी करण्याची) विनंती सबमिट करा.
सुरक्षिततेचा इशारा:
टॅक्स रिफंड मिळवून देण्याच्या नावाखाली येणाऱ्या कोणत्याही अनोळखी कॉल, एसएमएस किंवा संशयास्पद लिंक्सवर विश्वास ठेवू नका. परताव्याच्या कोणत्याही समस्येसाठी थेट आयकर विभागाच्या अधिकृत ई-फाइलिंग पोर्टलवर लॉग इन करूनच त्रुटींचे निवारण करा.