२१ कोटींचा क्रिप्टो फ्रॉड...... फक्त एक व्हॉट्सॲप मेसेज!

ग्वाल्हेर : एका साध्या व्हॉट्सॲप मेसेजवरून सुरू झालेला संवाद देशातील आजवरच्या सर्वात मोठ्या क्रिप्टो फसवणुकीच्या प्रकरणात रूपांतरित होईल, याची कल्पना कदाचित कोणीच केली नव्हती. मध्य प्रदेशातील ग्वाल्हेरमध्ये राहणाऱ्या एका ७० वर्षीय ज्येष्ठ चार्टर्ड अकाऊंटंटला (CA) तब्बल २१ कोटी ५ लाख ९२ हजार रुपयांचा चुना लावण्यात आला आहे. सायबर गुन्हेगारीच्या दुनियेत आजवरचा सर्वात गुंतागुंतीचा आणि देशातील सर्वात मोठ्या क्रिप्टो करन्सी घोटाळ्यांपैकी एक म्हणून या प्रकरणाकडे पाहिले जात आहे.

केवळ एका 'हॅलो'च्या मेसेजने ज्येष्ठ नागरिकाची आयुष्यभराची पुंजी तर लुबाडलीच, पण सोबतच आर्थिक क्षेत्रातील दिग्गजांनाही सायबर सुरक्षेबाबत विचार करायला भाग पाडले आहे.

फसवणूक झालेले पीडित अशोक विजयवर्गीय हे मध्य प्रदेश चेंबर ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्रीजचे मुख्य निवडणूक अधिकारी आहेत. आर्थिक क्षेत्रातील दांडगा अनुभव असणारे विजयवर्गीय सायबर चोरांच्या जाळ्यात कसे अडकले, हा थक्क करणारा प्रवास आहे.

डिसेंबर २०२५ मध्ये विजयवर्गीय यांच्या व्हॉट्सॲपवर एक मेसेज आला - "हॅलो, मी दिव्या बोलतेय..."

स्वतःला 'गुंतवणूक सल्लागार' (Investment Advisor) सांगणाऱ्या दिव्याने विजयवर्गीय यांचा विश्वास संपादन केला. तिने त्यांना 'यूएसडीटी तेथर' (USDT Tether) या अमेरिकन डॉलरशी जोडलेल्या क्रिप्टो करन्सीमध्ये गुंतवणूक करण्याची गळ घातली. सुरुवातीला किरकोळ गुंतवणुकीवर चांगला परतावा दाखवून चोरांनी त्यांचा विश्वास जिंकला.

डिसेंबर २०२५ ते जुलै २०२६ या अवघ्या सात महिन्यांच्या कालावधीत हा खेळ सुरू होता. विजयवर्गीय यांनी टप्प्याटप्प्याने तब्बल २१ कोटींहून अधिक रुपये गुंतवले. त्यांचा विश्वास इतका वाढला की, त्यांच्या सांगण्यावरून त्यांच्या ओळखीच्या इतर ३५ हून अधिक लोकांनीही या योजनेत कोट्यवधी रुपये गुंतवले असल्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

चोरांनी तयार केलेल्या बनावट पोर्टलवर विजयवर्गीय यांना त्यांची गुंतवणूक सुरक्षित असल्याचे दिसत होते. इतकेच नव्हे तर, पोर्टलवर त्यांना ३३.२५ कोटी रुपयांचा आभासी नफा (Paper Profit) दिसत होता. मात्र, जेव्हा विजयवर्गीय यांनी हा नफा आणि मूळ रक्कम बँक खात्यात काढण्याचा (Withdrawal) प्रयत्न केला, तेव्हा त्यांचे खाते ब्लॉक करण्यात आले. आपण एका महाभयंकर जाळ्यात अडकल्याचे त्यांच्या तेव्हा लक्षात आले.

ग्वाल्हेर स्टेट सायबर सेलने या प्रकरणाचा तपास सुरू केला असून, तपासादरम्यान समोर आलेली माहिती तपास यंत्रणांनाही चक्रावून टाकणारी आहे. सायबर गुन्हेगारांनी चोरीचा पैसा सुरक्षित करण्यासाठी अत्यंत क्लिष्ट अशा 'फोर-टीअर' (4-Tier) नेटवर्कचा वापर केला आहे.

सायबर पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, हे पैसे ४-स्तरीय नेटवर्कमधून पास झाले आहेत. यामध्ये कर्नाटक, तामिळनाडू, उत्तर प्रदेश, राजस्थान, पश्चिम बंगाल आणि त्यापलीकडील राज्यांमधील २०,००० हून अधिक बँक खाती आणि व्यवहारांचा समावेश आहे. चोरीचे पैसे ज्या वेगाने आणि ज्या प्रमाणात वेगवेगळ्या खात्यांमध्ये फिरवले गेले, ते थक्क करणारे आहे. देशाच्या एका कोपऱ्यातून दुसऱ्या कोपऱ्यात काही सेकंदांत हे पैसे ट्रान्सफर करण्यात आले, जेणेकरून कोणत्याही एका तपास यंत्रणेला पैशांचा माग काढणे अशक्य व्हावे.

हा गुन्हा केवळ एका व्यक्तीची फसवणूक नाही, तर देशाच्या सायबर सुरक्षा यंत्रणेसमोरील मोठे आव्हान आहे. ७० वर्षांचे अनुभवी चार्टर्ड अकाऊंटंट, ज्यांना आर्थिक व्यवहारांची खडानखडा माहिती असते, ते जर या जाळ्यात अडकत असतील, तर सामान्य नागरिकांचे काय?

या प्रकरणातून घेण्यासारखे महत्त्वाचे धडे:

१. अनोळखी सल्ल्यांना बळी पडू नका: व्हॉट्सॲप, टेलिग्राम किंवा सोशल मीडियावर मिळणाऱ्या कोणत्याही 'गुंतवणूक सल्ल्यांवर' डोळे झाकून विश्वास ठेवू नका.

२. अवाजवी परताव्याचे आमिष हीच धोक्याची घंटा: जर एखादी संस्था किंवा व्यक्ती बाजारापेक्षा अवाजवी आणि हमखास परतावा देण्याचे आश्वासन देत असेल, तर तिथे फसवणूक होण्याची शक्यता ९९% असते.

३. क्रिप्टोचे धोके: क्रिप्टो करन्सीमधील व्यवहार हे ट्रॅक करणे अत्यंत कठीण असते, याच गोष्टीचा फायदा सायबर गुन्हेगार घेतात.

ग्वाल्हेर सायबर पोलीस आता या २०,००० बँक खात्यांचे जाळे भेदून मुख्य सूत्रधारापर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न करत आहेत. पण या प्रकरणाने पुन्हा एकदा सिद्ध केले आहे की, डिजिटल युगात कायदे कितीही कडक झाले तरी स्वतःची सावधगिरी हाच एकमेव बचाव आहे.