२०२६ वर्षाची सुरुवात होत असताना देशभरातील बँक ग्राहकांमध्ये बँकांच्या कामकाजाच्या वेळांबाबत मोठी उत्सुकता निर्माण झाली आहे. डिजिटल बँकिंगमुळे व्यवहार अधिक सुलभ झाले असले तरी, रोख व्यवहार, लॉकर सुविधा, कागदपत्रांची पडताळणी, मोठ्या आर्थिक व्यवहारांसाठी आणि कायदेशीर प्रक्रियांसाठी आजही प्रत्यक्ष बँक शाखा महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत. त्यामुळे शाखा उघडण्याची वेळ, बंद होण्याची वेळ, सुट्ट्या आणि कामकाजाचे दिवस याबाबत स्पष्ट माहिती असणे नागरिकांसाठी अत्यंत आवश्यक ठरते
२०२६ मध्ये भारतातील बहुतांश सार्वजनिक क्षेत्रातील, खाजगी क्षेत्रातील तसेच प्रादेशिक ग्रामीण बँकांमध्ये एकसमान वेळापत्रक लागू राहणार आहे. सामान्यतः बँक शाखा सकाळी १० वाजता उघडतात आणि दुपारी ४ वाजेपर्यंत ग्राहक व्यवहारांसाठी सेवा उपलब्ध असते. काही शाखांमध्ये अंतर्गत प्रशासकीय कामकाजासाठी संध्याकाळी ५ वाजेपर्यंत कर्मचारी उपस्थित असतात, मात्र ग्राहकांसाठी काउंटर सेवा प्रामुख्याने दुपारी ४ वाजेपर्यंतच मर्यादित असते. ही रचना रिझर्व्ह बँकेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार असून स्थानिक गरजांनुसार काही ठिकाणी किरकोळ बदल असू शकतात.
कामकाजाच्या दिवसांबाबत पाहिले असता, २०२६ मध्येही पाच दिवसांची बँकिंग प्रणाली कायम राहणार आहे. म्हणजेच सोमवार ते शुक्रवार हे नियमित कामकाजाचे दिवस असतील, तर शनिवार आणि रविवार हे सर्वसाधारण सुट्टीचे दिवस असतील. मात्र शनिवारी बँक सुरू असते की बंद, याबाबत अनेकदा ग्राहकांमध्ये संभ्रम दिसून येतो. याबाबत नियम स्पष्ट असून दर महिन्याच्या दुसऱ्या आणि चौथ्या शनिवारी बँका पूर्णपणे बंद राहतात, तर पहिला, तिसरा आणि पाचवा शनिवार कामकाजाचा दिवस असतो. त्यामुळे शनिवारी बँकेत जाण्यापूर्वी संबंधित तारखेचा कॅलेंडर तपासणे नागरिकांसाठी आवश्यक ठरते.
आठवड्याच्या सुट्ट्यांव्यतिरिक्त बँका राष्ट्रीय सुट्ट्या, राज्य सरकारने घोषित केलेल्या सार्वजनिक सुट्ट्या, प्रादेशिक सण आणि विशेष शासकीय जाहीर दिवस पाळतात. या सुट्ट्या राज्यानुसार बदलत असल्यामुळे एखाद्या दिवशी एका राज्यात बँका सुरू असू शकतात, तर दुसऱ्या राज्यात त्या बंद असू शकतात. त्यामुळे ग्राहकांनी त्यांच्या संबंधित बँक शाखेची अधिकृत सुट्टी यादी तपासणे आवश्यक असल्याचे बँकिंग तज्ज्ञांचे मत आहे.
बँक शाखेच्या वेळेत सर्व सेवा दिवसभर उपलब्ध असतातच असे नाही. रोख रक्कम जमा करणे, रोख रक्कम काढणे, चेक व्यवहार, काउंटर सेवा आणि मोठे आर्थिक व्यवहार हे प्रामुख्याने शाखा बंद होण्याच्या वेळेपूर्वीच मर्यादित केले जातात. मात्र खाते माहिती, काही कागदपत्र प्रक्रिया आणि फॉर्म सबमिशनसारख्या सेवा काही शाखांमध्ये उशिरापर्यंत उपलब्ध असू शकतात. याउलट डिजिटल बँकिंग सेवा मात्र कोणत्याही वेळेच्या बंधनाशिवाय सुरू असतात. एटीएम, यूपीआय, मोबाईल बँकिंग आणि इंटरनेट बँकिंग सेवा सुट्टीच्या दिवशीही चोवीस तास कार्यरत राहतात.
ग्रामीण आणि सहकारी बँकांबाबत बोलायचे झाल्यास, काही ठिकाणी स्थानिक प्रशासनाच्या नियमांनुसार वेगळे वेळापत्रक लागू असते. ग्रामीण भागात काही शाखा शहरी भागापेक्षा लवकर उघडतात किंवा लवकर बंद होतात, तर काही सहकारी बँकांमध्ये स्थानिक पातळीवरील नियमांनुसार कामकाजाची वेळ ठरवली जाते. त्यामुळे अशा भागातील ग्राहकांनी त्यांच्या स्थानिक शाखेशी थेट संपर्क साधून वेळेची खात्री करणे अधिक सुरक्षित मानले जाते.
एकंदरीत पाहता, २०२६ मध्ये बँकांचे कामकाज हे संरचित, नियोजित आणि शिस्तबद्ध स्वरूपाचे राहणार आहे. आठवड्याचे नियमित कामकाजाचे दिवस, मर्यादित शनिवार सेवा, राज्यनिहाय सुट्ट्या आणि डिजिटल बँकिंगचा वाढता प्रभाव ही २०२६ मधील बँकिंग व्यवस्थेची प्रमुख वैशिष्ट्ये ठरणार आहेत. योग्य माहितीच्या आधारे नियोजन केल्यास नागरिकांचा बँकिंग अनुभव अधिक सुलभ, वेगवान आणि तणावमुक्त होऊ शकतो.
टीप :- ही बातमी सामान्य माहितीच्या उद्देशाने देण्यात आलेली आहे. बँक वेळा, सुट्ट्या आणि सेवा उपलब्धता बँक, शाखा व राज्यानुसार बदलू शकतात. सर्वात अचूक आणि अद्ययावत माहितीसाठी संबंधित बँक शाखा किंवा अधिकृत बँक वेबसाइटचा संदर्भ घ्यावा.
