मुंबई: देशाच्या बँकिंग क्षेत्रासाठी एक अत्यंत दिलासादायक आणि मोठी घडामोड समोर आली आहे. चालू आर्थिक वर्षाच्या जुलैअखेरपर्यंतच्या अवघ्या दीड महिन्यात देशातील बँकांच्या ठेवींमध्ये विक्रमी ११ लाख कोटी रुपयांची भर पडली आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) परदेशातील अनिवासी भारतीयांच्या (NRI) 'एफसीएनआर-बी' (FCNR-B) ठेवी आकर्षित करण्यासाठी सुरू केलेल्या विशेष योजनेमुळे हा मोठा ओघ बँकांमध्ये आला असून, यामुळे संपूर्ण बँकिंग प्रणालीला मजबूत आधार मिळाला आहे.
रिझर्व्ह बँकेच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, जुलैपर्यंतच्या तीन पंधरवड्यांत बँकिंग प्रणालीतील ठेवींमध्ये तब्बल ११ लाख कोटी रुपये म्हणजेच ११५.२५ अब्ज डॉलर इतकी विक्रमी वाढ नोंदवली गेली आहे.
पूर्वीची घसरण: याच वर्षाच्या सुरुवातीला म्हणजेच १ एप्रिल ते १५ जून दरम्यानच्या काळात बँकांच्या ठेवींमध्ये ३.८७ लाख कोटी रुपयांची निव्वळ घट पाहायला मिळाली होती.
अचानक झालेला बदल: त्या तुलनेत जुलै महिन्यातील ही उसळी अत्यंत लक्षणीय आणि अनपेक्षित मानली जात आहे.
जून महिन्यात रिझर्व्ह बँकेने अनिवासी भारतीयांच्या विदेशी चलनातील ठेवी आकर्षित करण्यासाठी सवलतीच्या दरातील 'स्वॅप' खिडकीसह (Swap Window) एका विशेष योजनेची घोषणा केली होती. बँकांना डॉलरमधील ठेवी उभारण्यासाठी मिळालेल्या या विशेष प्रोत्साहनामुळे जुलैच्या अखेरपर्यंत जवळपास ४,१०० कोटी डॉलरचा ओघ थेट बँकिंग प्रणालीत आला आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, आगामी ३० सप्टेंबरपर्यंत सुरू राहणाऱ्या या योजनेच्या माध्यमातून सुमारे ७,००० कोटी डॉलरच्या ठेवी बँकांकडे येण्याचा अंदाज वर्तवला जात आहे.
रिझर्व्ह बँकेच्या या महत्त्वाकांक्षी योजनेला अनिवासी भारतीयांकडून (NRI) अभूतपूर्व प्रतिसाद मिळत आहे.
परकीय चलनातून (विशेषतः अमेरिकन डॉलरमधून) आलेला निधी वेगाने भारतीय रुपयात रूपांतरित केला जात आहे.
गेल्या काही आठवड्यांतील ठेवींच्या या विक्रमी वाढीमागील हेच सर्वात मुख्य कारण असल्याचे एका नामांकित परकीय चलन व्यापाऱ्याने स्पष्ट केले आहे.
या मोठ्या निधीमुळे बँकांची तरलता (Liquidity) सुधारण्यास मोठी मदत झाली असून, यामुळे देशांतर्गत कर्जाचा विस्तार होण्यास आणि एकूणच आर्थिक स्थैर्याला मोठे बळ मिळण्याची शक्यता आहे.
बँकिंग क्षेत्रातील हा निधीचा ओघ केवळ ठेवी वाढवणारा नसून, भारतीय अर्थव्यवस्थेवरील अनिवासी भारतीयांचा विश्वास आणि रिझर्व्ह बँकेच्या धोरणात्मक निर्णयांचे उत्तम यश दर्शवणारा आहे. आगामी काळात ही तेजी कायम राहिल्यास बँकिंग क्षेत्रापुढील निधीचे प्रश्न दूर होण्यास मदत होईल.
