आजच्या डिजिटल युगात खिशात रोख रक्कम ठेवण्याची गरज उरलेली नाही. चहाच्या टपरीपासून ते मोठ्या ब्रँडेड शोरूमपर्यंत सगळीकडे 'QR Code' आणि 'UPI' चाच बोलबाला आहे. पण गेल्या काही दिवसांपासून सोशल मीडियावर आणि सर्वसामान्यांमध्ये एक भीती पसरली आहे - ती म्हणजे सततच्या युपीआय ट्रान्झॅक्शनमुळे तुमचा CIBIL Score (सिबिल स्कोअर) खराब होतो का? जर तुम्हीही दिवसातून अनेकदा छोटे-मोठे व्यवहार करत असाल, तर हा खुलासा तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
अनेक वापरकर्त्यांना असं वाटतं की बँक खात्यातून वारंवार पैसे वळते झाले की त्याचा फटका क्रेडिट स्कोअरला बसतो. मात्र, अर्थतज्ज्ञांनी यावर स्पष्ट पडदा टाकला आहे. UPI द्वारे केलेल्या व्यवहारांचा तुमच्या सिबिल स्कोअरवर कोणताही 'थेट' परिणाम होत नाही.
यामागचे साधे गणित असे की, सिबिल स्कोअर हा प्रामुख्याने तुम्ही घेतलेले कर्ज (Loan) आणि क्रेडिट कार्डचे बिल (Credit Card Bills) वेळेवर भरता की नाही, यावर ठरतो. UPI द्वारे तुम्ही तुमच्या बँक खात्यात असलेले स्वतःचेच पैसे वापरता, कोणतेही कर्ज घेत नाही. त्यामुळे तुम्ही दिवसातून ५ वेळा स्कॅन करा किंवा ५० वेळा, तुमचा स्कोअर कमी होत नाही.
तुमचा सिबिल स्कोअर कमी होत नसला तरी, सततच्या छोट्या व्यवहारांमुळे तुमच्या 'बँक स्टेटमेंट' चा पसारा मात्र प्रचंड वाढतो. जेव्हा तुम्ही भविष्यात वैयक्तिक कर्ज (Personal Loan) किंवा गृहकर्जासाठी (Home Loan) बँकेत अर्ज करता, तेव्हा बँका तुमचे गेल्या ६ महिन्यांचे स्टेटमेंट तपासतात.
क्लिष्ट स्टेटमेंट: १०-२० रुपयांच्या शेकडो व्यवहारांमुळे बँक स्टेटमेंट खूप लांब लचक होते. अशा वेळी बँकर्सना तुमच्या मुख्य आर्थिक व्यवहारांचे विश्लेषण करणे कठीण जाते.
आर्थिक शिस्तीचा अभाव: जर तुमच्या खात्यात सतत छोटे व्यवहार होत असतील आणि बॅलन्स वारंवार 'शून्या'च्या जवळ जात असेल, तर बँका तुम्हाला 'रिस्की कस्टमर' समजू शकतात. हे तुमच्या कमकुवत आर्थिक नियोजनाचे लक्षण मानले जाते.
बँका कर्ज देताना फक्त सिबिल स्कोअर पाहत नाहीत, तर तुमच्या खर्चाच्या सवयी (Spending Habits) देखील तपासतात. जर तुमच्या उत्पन्नापेक्षा खर्च जास्त असेल किंवा तुमच्या खात्यावर आर्थिक शिस्त दिसत नसेल, तर सिबिल स्कोअर चांगला असूनही बँक तुमचे कर्ज नाकारू शकते किंवा त्यावर जास्त व्याजदर आकारू शकते.
१. मोठ्या व्यवहारांसाठी UPI: शक्य असल्यास खूप छोटे व्यवहार (उदा. २-५ रुपये) टाळून दिवसातून एकदाच मोठी रक्कम खर्च करण्याचे नियोजन करा.
२. बँक बॅलन्स सांभाळा: खात्यात किमान शिल्लक (Minimum Balance) राहील याची काळजी घ्या.
३. एकाच ॲपचा वापर: गोंधळ टाळण्यासाठी एकाच UPI ॲपचा वापर करा जेणेकरून हिशोब ठेवणे सोपे जाईल.
UPI वापरणं ही आजची गरज आहे, पण त्याचा 'अति' वापर तुमच्या आर्थिक प्रतिमेला तडे देऊ शकतो. त्यामुळे डिजिटल व्यवहार करा, पण आर्थिक शिस्त पाळूनच!