मुंबई: डिजिटल इंडियाच्या या युगात सध्या १ रुपयापासून ते अगदी कोटींपर्यंतचे सर्व आर्थिक व्यवहार मोबाईल आणि इंटरनेट बँकिंगमुळे कमालीचे सुलभ झाले आहेत. बँकेत न जाता घरबसल्या काही सेकंदांत पैसे ट्रान्सफर करणे आता प्रत्येकाच्या अंगवळणी पडले आहे. मात्र, जेव्हा आपण नेट बँकिंग किंवा मोबाईल बँकिंग ॲप उघडतो, तेव्हा आपल्यासमोर NEFT, RTGS आणि IMPS असे तीन पर्याय येतात.
अनेकदा बहुतांश नागरिकांना या तिन्हींमधील नेमका फरक, मर्यादा आणि लागणारे शुल्क माहीत नसते. परिणामी, ऐन घाईच्या वेळी पैशांचा व्यवहार अडकतो किंवा ग्राहकांना नाहक अतिरिक्त शुल्क मोजावे लागते. म्हणूनच, ऑनलाईन पैसे पाठवण्यापूर्वी या तिन्ही प्रणालींमधील फरक आणि त्यांचे नियम समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
एनएफटी (NEFT) म्हणजेच नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फंड्स ट्रान्सफर. ही पद्धत १ रुपयापासून सुरू होणाऱ्या लहान आणि दैनंदिन व्यवहारांसाठी सर्वाधिक लोकप्रिय आहे. यामध्ये पैसे बॅचेसमध्ये (Batches) सेटल केले जातात, ज्यामुळे पैसे काही मिनिटांत किंवा अर्ध्या ते दोन तासांच्या ठरावीक वेळेत समोरील खात्यात जमा होतात. विशेष म्हणजे ऑनलाईन एनएफटीद्वारे पैसे पाठवण्यासाठी बँका एक रुपयाही शुल्क आकारत नाहीत. जर तुम्हाला अगदी तातडीने पैसे पाठवायचे नसतील, तर हा एक सुरक्षित, विश्वासार्ह आणि किफायतशीर पर्याय आहे.
जेव्हा तुम्हाला २ लाख रुपयांपेक्षा जास्त मोठी रक्कम पाठवायची असते, तेव्हा आरटीजीएस (RTGS) म्हणजे 'रिअल टाइम ग्रॉस सेटलमेंट' हा सर्वोत्तम पर्याय ठरतो. प्रामुख्याने मोठे व्यावसायिक पेमेंट किंवा मालमत्ता खरेदी-विक्रीच्या व्यवहारांत याचा वापर केला जातो. यामध्ये पैसे 'रियल टाइम'मध्ये म्हणजेच अगदी तातडीने, कोणत्याही विलंबाशिवाय समोरील व्यक्तीच्या खात्यात जमा होतात. ऑनलाईन पद्धतीने मोठ्या रकमेच्या त्वरित हस्तांतरणासाठी हा विनाशुल्क आणि सुरक्षित मार्ग आहे.
सुट्टीच्या दिवशी किंवा रात्रीअपरात्री कुणाला तातडीने पैसे पाठवण्याची गरज पडली, तर आयएमपीएस (IMPS) म्हणजेच इमिजिएट पेमेंट सर्व्हिस हा सर्वात प्रभावी पर्याय आहे. ही सेवा २४ तास आणि ३६५ दिवस अविरत सुरू असते आणि अवघ्या काही सेकंदांत पैसे समोरील खात्यात ट्रान्सफर करते. आणीबाणीच्या प्रसंगी हा पर्याय उत्तम असला, तरी काही बँका या व्यवहारांवर त्यांच्या नियमांनुसार किरकोळ शुल्क आकारू शकतात.
डिजिटल व्यवहार करताना केलेली छोटीशी घाई गडबड नेहमी महाग पडू शकते. सायबर फसवणूक टाळण्यासाठी आणि तुमचे कष्टाचे पैसे सुरक्षित ठेवण्यासाठी खालील नियमांचे पालन करा:
पायलेट ट्रान्सफर (Test Transfer): मोठी रक्कम पाठवण्यापूर्वी नेहमी समोरील खात्यावर १० किंवा १०० रुपयांची लहान रक्कम पाठवून खात्री करून घ्या.
डबल चेक: लाभार्थीचे नाव (Beneficiary Name), खाते क्रमांक आणि IFSC कोड पैसे पाठवण्यापूर्वी दोनदा तपासा.
ॲप्सपासून सावधान: सायबर गुन्हेगार अनेकदा 'स्क्रीन शेअरिंग ॲप' किंवा 'बनावट लिंक'द्वारे बँकेची गोपनीय माहिती चोरण्याचा प्रयत्न करतात. असे कोणतेही संशयास्पद ॲप डाउनलोड करू नका.
गोपनीयता बाळगा: बँक खात्याचा पासवर्ड वेळोवेळी बदलत राहा. आपला ओटीपी (OTP) किंवा युपीआय पिन (UPI PIN) कोणासोबतही शेअर करू नका.
महत्त्वाचा नियम: पैसे खात्यात येण्यासाठी (प्राप्त करण्यासाठी) कधीही UPI PIN टाकण्याची आवश्यकता नसते, हे नेहमी लक्षात ठेवा.
२ लाखांवरील मोठ्या रकमेसाठी ऑनलाईन विनाशुल्क NEFT किंवा त्वरित हस्तांतरणासाठी RTGS चा वापर करावा. तर तातडीच्या आणि रात्रीच्या वेळी लहान व्यवहारांसाठी IMPS ला प्राधान्य द्यावे. सतर्क राहा, सुरक्षित डिजिटल बँकिंग करा!