ITR-U म्हणजे काय? आयटीआरमधील चुका दुरुस्त करण्याची सोपी प्रक्रिया

आयकर परतावा (ITR) भरताना झालेली एक छोटीशी चूकही भविष्यात मोठा आर्थिक फटका देऊ शकते. उत्पन्न कमी दाखवणे, चुकीच्या हेडखाली नोंद करणे किंवा काही उत्पन्न जाहीर न करणे या सर्व चुका करदात्यांसाठी धोकादायक ठरू शकतात. मात्र, सरकारने दिलेल्या ITR-U (Updated Return) या सुविधेमुळे अशा चुका दुरुस्त करण्याची अजूनही संधी उपलब्ध आहे.

३१ मार्चची अंतिम तारीख जवळ येत असताना, विलंब केल्यास अतिरिक्त कर, दंड आणि कायदेशीर अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो. त्यामुळे वेळेत योग्य पाऊल उचलणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

आयटीआर-यू म्हणजे काय?

ITR-U म्हणजे Updated Income Tax Return, जो आयकर कायद्याच्या कलम 139(8A) अंतर्गत उपलब्ध आहे. याच्या मदतीने:

• आधी दाखल केलेल्या आयटीआरमधील चुका दुरुस्त करता येतात

• न जाहीर केलेले उत्पन्न दाखवता येते

• उशिरा किंवा अजिबात न भरलेला आयटीआर अपडेट करता येतो

ITR-U म्हणजे चुकांची सुधारणा करण्याची ‘शेवटची संधी’

आयटीआर फाइलिंगची संपूर्ण टाइमलाइन

• मूळ ITR: ३१ जुलैपर्यंत

• विलंबित/सुधारित ITR: ३१ डिसेंबरपर्यंत

• ITR-U: निर्धारण वर्ष संपल्यानंतर ४ वर्षांपर्यंत

AY 2025-26 साठी अंतिम मुदत: 31 मार्च 2030

अर्थसंकल्प 2026 मधील महत्त्वाचे बदल

अर्थसंकल्प 2026 नंतर ITR-U मध्ये काही मोठे बदल झाले आहेत:

• पुनर्मूल्यांकन (Reassessment) नोटीस आल्यानंतरही ITR-U दाखल करता येणार

• अशा प्रकरणांमध्ये 10% अतिरिक्त कर लागू

• तोटा समायोजनाची परवानगी (1 मार्च 2026 पासून)

यामुळे करदात्यांना स्वेच्छेने चुका सुधारण्यास प्रोत्साहन

कोण दाखल करू शकतो ITR-U?

खालील परिस्थितीत तुम्ही ITR-U दाखल करू शकता:

• आयटीआर दाखल केला नाही

• उत्पन्न कमी दाखवले

• चुकीच्या हेडखाली उत्पन्न दाखवले

• चुकीचा कर दर लागू केला

• तोटा/घसारा समायोजित करायचा आहे

प्रत्येक AY साठी ITR-U फक्त एकदाच दाखल करता येतो

कोण दाखल करू शकत नाही?

• जास्त रिफंड मिळवण्यासाठी

• कर देयता कमी करण्यासाठी

• सर्च/सर्व्हे सुरू असल्यास

• आधीच ITR-U दाखल केले असल्यास

महत्त्वाचे: ITR-U फक्त अतिरिक्त कर भरण्यासाठी आहे

किती अतिरिक्त कर भरावा लागेल?

• 12 महिन्यांत दाखल केल्यास: 25% अतिरिक्त कर

• 12 महिन्यांनंतर: 50% अतिरिक्त कर

• पुनर्मूल्यांकन प्रकरणात: 10% अतिरिक्त कर

एकूण रक्कम = कर + व्याज + अतिरिक्त कर

ITR-U कसा दाखल कराल?

1. आयकर ई-फायलिंग पोर्टलवर लॉगिन करा

2. ‘Updated Return (ITR-U)’ निवडा

3. संबंधित AY निवडा (उदा. 2025-26)

4. अपडेटचे कारण नमूद करा

5. अतिरिक्त उत्पन्न व कर तपशील भरा

6. कर भरून रिटर्न सबमिट करा

उशीर केल्यास काय धोके?

• जास्त अतिरिक्त कर भरावा लागेल

• IT scrutiny (छाननी)ची शक्यता वाढते

• नोटीस येण्याचा धोका वाढतो

लवकर फाइल केल्यास दंड कमी आणि तणावही टळतो

ITR-U ही करदात्यांसाठी एक महत्त्वाची ‘सेफ्टी नेट’ आहे. अर्थसंकल्प 2026 नंतर नियम अधिक सुलभ झाले असले, तरी पालन अधिक कठोर झाले आहे. त्यामुळे, जर तुमच्या आयटीआरमध्ये काही चूक राहिली असेल, तर ती लगेच दुरुस्त करा.

आजच पाऊल उचला, उद्याचा मोठा दंड टाळा!