आजच्या डिजिटल युगात Reserve Bank of India (RBI) च्या नियमनाखाली बँका आणि वित्तीय संस्था मोठ्या प्रमाणात क्रेडिट कार्ड सेवा देतात. रिवॉर्ड पॉइंट्स, कॅशबॅक आणि ‘आता खर्च करा, नंतर भरा’ या सुविधेमुळे क्रेडिट कार्डचा वापर झपाट्याने वाढला आहे. मात्र, एक महत्त्वाचा प्रश्न अनेकांना पडतो - जर क्रेडिट कार्डधारकाचा मृत्यू झाला तर उर्वरित बिल कोण भरेल?
साधारणपणे, क्रेडिट कार्ड हे वैयक्तिक (Unsecured) कर्ज असते. त्यामुळे:
क्रेडिट कार्डवरील थकबाकी भरण्याची प्राथमिक जबाबदारी कार्डधारकाचीच असते.
कार्डधारकाच्या मृत्यूनंतर, बँक थकबाकीची वसुली मृत व्यक्तीच्या मालमत्तेतून (जसे की बँक ठेवी, गुंतवणूक, मालमत्ता) करू शकते.
कुटुंबातील सदस्यांवर वैयक्तिक जबाबदारी येत नाही, जोपर्यंत त्यांनी सह-हस्ताक्षर (co-applicant/guarantor) केलेले नसते.
मालमत्तेची तपासणी: मृत व्यक्तीच्या नावावरील संपत्ती, ठेवी, म्युच्युअल फंड, शेअर्स आदींचा तपास केला जातो.
थकबाकीची समायोजना: उपलब्ध संपत्तीमधून थकबाकी वसूल केली जाते.
मालमत्ता अपुरी असल्यास: जर संपत्तीची किंमत थकबाकीपेक्षा कमी असेल, तर उर्वरित रक्कम बँक बुडीत कर्ज म्हणून नोंदवते.
खालील परिस्थितीत कुटुंबीयांवर जबाबदारी येऊ शकते:
जर कोणी गॅरंटर (हमीदार) असेल.
जर ॲड-ऑन कार्डधारक मुख्य कार्डधारकासोबत करारात सहभागी असेल.
संयुक्त खाते किंवा सह-अर्जदार असल्यास.
अन्यथा, केवळ नातेवाईक असल्यामुळे बिल भरण्याची सक्ती करता येत नाही.
बँका आणि वित्तीय संस्था कार्ड देताना खालील बाबींचा विचार करतात:
तुमचा पगार, व्यवसायातील उत्पन्न आणि त्याची सातत्यता तपासली जाते.
खाजगी/सरकारी नोकरी, सेवा कालावधी आणि कंपनीची प्रतिमा विचारात घेतली जाते.
भारतात बहुतेक बँका TransUnion CIBIL चा क्रेडिट स्कोअर तपासतात.
750 पेक्षा जास्त स्कोअर असल्यास जास्त मर्यादा मिळू शकते.
वेळेवर EMI आणि बिल भरणे स्कोअर सुधारते.
नियमित, जबाबदारीने आणि मर्यादेत खर्च करणाऱ्या ग्राहकांना अधिक विश्वासार्ह मानले जाते.
आर्थिक सल्लागारांचे म्हणणे आहे की, क्रेडिट कार्ड वापरताना:
शक्यतो पूर्ण बिल वेळेवर भरा.
कुटुंबीयांना तुमच्या आर्थिक जबाबदाऱ्यांची माहिती द्या.
आवश्यक असल्यास क्रेडिट लाईफ इन्शुरन्सचा विचार करा.
क्रेडिट कार्डधारकाच्या मृत्यूनंतर थकबाकीची जबाबदारी थेट कुटुंबावर येत नाही, तर ती मृत व्यक्तीच्या संपत्तीतून वसूल केली जाते. मालमत्ता अपुरी असल्यास बँक तोटा मान्य करते. मात्र, सह-अर्जदार किंवा हमीदार असल्यास नियम वेगळे लागू होऊ शकतात.
म्हणूनच, क्रेडिट कार्डचा वापर करताना आर्थिक शिस्त आणि पारदर्शकता राखणे अत्यंत गरजेचे आहे.