नवी दिल्ली : भारताच्या डिजिटल पेमेंट क्रांतीला आणखी एक मोठी आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली आहे. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) ने भारताची युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) प्रणाली व्यवहारांच्या संख्येनुसार जगातील सर्वात मोठी रिअल-टाइम पेमेंट प्रणाली असल्याचे अधिकृतपणे मान्य केले आहे.
IMF च्या Growing Retail Digital Payments – June Report मध्ये भारताच्या UPI प्रणालीचा विशेष उल्लेख करण्यात आला आहे. ही माहिती केंद्रीय अर्थराज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी संसदेत लेखी उत्तराद्वारे दिली. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, UPI मुळे भारतातील डिजिटल व्यवहारांमध्ये अभूतपूर्व वाढ झाली असून, देशभरात विशेषतः ग्रामीण आणि निमशहरी भागात डिजिटल पेमेंटचा विस्तार वेगाने होत आहे.
२०२४ या वर्षभरात UPI व्यवहारांनी सातत्याने नवे उच्चांक गाठले आहेत. सरकारकडून लघुउद्योग, छोटे व्यापारी आणि सामान्य नागरिकांना डिजिटल पेमेंट स्वीकारण्यासाठी विविध प्रोत्साहनात्मक योजना राबवण्यात आल्या. याचाच परिणाम म्हणून ऑक्टोबर २०२४ पर्यंत देशभरातील टियर-३ ते टियर-६ शहरांमध्ये सुमारे ५.४५ कोटी डिजिटल टच पॉइंट्स सुरू करण्यात आले, अशी माहिती अर्थराज्यमंत्र्यांनी दिली.
ACI Worldwide च्या Primetime for Real-Time 2024 या संशोधन अहवालानुसार, UPI ही व्यवहारांच्या संख्येनुसार जगातील सर्वात मोठी रिअल-टाइम पेमेंट प्रणाली ठरली आहे.
या अहवालानुसार:
भारत : ४९% जागतिक वाटा, १२९.३ अब्ज व्यवहार
ब्राझील : १४% वाटा, ३७.४ अब्ज व्यवहार
थायलंड : ८% वाटा, २०.४ अब्ज व्यवहार
चीन : ६% वाटा, १७.२ अब्ज व्यवहार
दक्षिण कोरिया : ३% वाटा
इतर देश : एकत्रित २०% वाटा
या आकडेवारीवरून भारताची डिजिटल पेमेंट्समधील जागतिक आघाडी स्पष्ट होते.
UPI मुळे केवळ शहरी भागातच नव्हे, तर ग्रामीण भारतातही रोखरहित व्यवहारांना चालना मिळाली आहे. कमी खर्च, वेगवान व्यवहार, सुरक्षितता आणि सोप्या वापरामुळे UPI सामान्य नागरिकांपासून ते मोठ्या व्यावसायिकांपर्यंत सर्वांसाठी उपयुक्त ठरली आहे.
IMF कडून मिळालेली ही मान्यता भारताच्या डिजिटल इंडिया उपक्रमासाठी मोठे यश मानले जात असून, भविष्यात भारत जागतिक डिजिटल अर्थव्यवस्थेत अधिक प्रभावी भूमिका बजावेल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.