मुंबई: भारतीय बँकांना सध्याच्या आर्थिक वातावरणात ठेवींच्या वाढीसाठी मोठा संघर्ष करावा लागत आहे. गेल्या व्याजदर चक्रात कर्जदर वाढल्यामुळे कर्जवाढीला गती मिळाली असली तरी, बँक ठेवींचे दर अजूनही अनाकर्षक असल्यामुळे घरगुती बचत बँक खात्यांमध्ये परत येण्यास हळूगती दिसत आहे.
तिसऱ्या तिमाहीच्या सुरुवातीच्या आकडेवारीवरून असे दिसून आले आहे की सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रातील बँकांमध्ये कर्जवाढ मजबूत आहे; मात्र, ठेवींची वाढ मागे पडली आहे. गेल्या वर्षभरात ही तफावत अधिक स्पष्ट झाली आहे कारण बँका मजबूत किरकोळ मागणी दरम्यान क्रेडिट वाढवित आहेत, परंतु घरगुती बचतीच्या ठेवींमध्ये वाढ मर्यादित आहे.
सध्याच्या व्याजदर वातावरणात बँक ठेवींचे तुलनेने अनाकर्षक असणे हे मुख्य कारण आहे. गेल्या व्याजदर चक्रात कर्जदर जास्त प्रमाणात वाढले आणि कर्जवाढीला चालना मिळाली; मात्र, ठेवीदर त्यानुसार वाढलेले नाहीत. बचतकर्ते अजूनही लघु बचत योजना, म्युच्युअल फंड, आणि इतर बाजाराशी संबंधित साधने यासारख्या पर्यायांना प्राधान्य देत आहेत कारण ते जास्त परतावा किंवा अधिक तरलता देतात.
यामुळे राष्ट्रीय बचत योजना त्यांच्या अर्थसंकल्पीय लक्ष्यांपेक्षा कमी वाढण्याची शक्यता आहे. CASA (चालू व बचत खात्यांतील) ठेवींमध्येही मंदी दिसत असल्याने बँकांच्या निधीची लवचिकता कमी झाली आहे. CASA वाढीतील मंदीमुळे बँकांना कर्जदारांना मुदत ठेवींवर अधिक अवलंबून राहावे लागत आहे आणि त्यांची निधी खर्च क्षमता मर्यादित होत आहे.
मोठ्या खाजगी बँकांमध्ये डिसेंबर तिमाहीत कर्जवाढीपेक्षा ठेवींमध्ये अधिक वाढ दिसून आली. मात्र, सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांमध्ये कर्ज आणि ठेवींमध्ये मोठा फरक दिसला. मध्यम आकाराच्या बँकांना जलद कर्ज विस्तार असूनही ठेवींमध्ये समान गती मिळाली नाही.
संपूर्ण बँकिंग क्षेत्रात क्रेडिट आणि ठेवींमधील फरक असा काळात दिसतो जेव्हा बँका सुलभ आर्थिक धोरण वातावरणाकडे वळत आहेत. कर्जदर मऊ होत असल्यामुळे बँकांना ठेवीदर आणखी कमी करण्यासाठी जागा मर्यादित आहे, ज्यामुळे बँकांची बॅलन्स-शीट लवचिकता कमी होते.
ठेवींच्या वाढीची मंदी बँकांसमोर एक मोठी अडचण ठरली आहे. कर्जवाढ मजबूत असली तरी ठेवींची गती आणि गुणवत्ता कमी असल्यामुळे बँकांच्या नफ्याचे संरक्षण करणे आणि कर्जवाढ टिकवणे आव्हानात्मक बनले आहे. येत्या तिमाहीत बँकांसाठी ठेवींच्या वाढीतील फरक अधिक स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे, जे आकार किंवा मालकी काहीही असो, सर्व बँकांसाठी चिंतेचे कारण ठरेल.