बँक खात्यात किती पैसे ठेवू शकता? वाचा इन्कम टॅक्सचा नियम

मुंबई : आजच्या डिजिटल युगात प्रत्येकाचे बँकेत सेव्हिंग्स अकाउंट (बचत खाते) असणे ही अत्यंत सामान्य गोष्ट झाली आहे. नोकरदार वर्गाचा पगार असो, व्यापाऱ्यांची कमाई असो वा भविष्यासाठी केलेली बचत, जास्तीत जास्त लोक आपले पैसे सेव्हिंग्स अकाउंटमध्येच ठेवणे पसंत करतात. परंतु, अनेकदा लोकांच्या मनात एक मोठा संभ्रम असतो की, "आपण आपल्या सेव्हिंग्स अकाउंटमध्ये नेमके किती पैसे ठेवू शकतो? जास्त पैसे ठेवल्यास इन्कम टॅक्सची नोटीस येईल का?"

जर तुमच्या मनातही हे प्रश्न असतील, तर बँकिंग आणि टॅक्सशी संबंधित हे महत्त्वाचे नियम तुम्हाला माहित असणे अत्यंत गरजेचे आहे.

सर्वप्रथम एक गोष्ट स्पष्ट समजून घेणे गरजेचे आहे की, बँक खात्यात पैसे ठेवण्याची कोणतीही कायदेशीर किंवा अधिकृत कमाल मर्यादा (Maximum Limit) नसते. तुम्ही तुमच्या गरजेनुसार आणि उत्पन्नानुसार कितीही रक्कम खात्यात ठेवू शकता.

तुम्ही खात्यात ठेवत असलेली रक्कम पूर्णपणे वैध (Legal) असली पाहिजे, तिचा उगम (Source of Income) स्पष्ट असावा आणि तुम्ही तुमचा आयटीआर (ITR - Income Tax Return) वेळेवर भरलेला असावा. मग ती रक्कम प्रॉपर्टी विकून आलेली असो, बिझनेसमधील नफा असो वा पगाराची बचत; वैध मार्ग असेल तर काळजी करण्याची गरज नाही.

खात्यात पैसे ठेवण्याला मर्यादा नसली, तरी कॅश (रोख रक्कम) जमा करण्यावर मात्र प्राप्तिकर विभागाचे कडक नियम आहेत.

• १० लाख रुपयांचा नियम: इन्कम टॅक्स नियमांनुसार, जर एखाद्या व्यक्तीच्या सेव्हिंग्स अकाउंटमध्ये एका आर्थिक वर्षात (Financial Year) १० लाख रुपये किंवा त्यापेक्षा जास्त कॅश जमा होत असेल, तर बँक या व्यवहाराची माहिती थेट इन्कम टॅक्स विभागाला देते. याला Statement of Financial Transactions (SFT) अंतर्गत रिपोर्ट केले जाते.

• करंट अकाउंटसाठी नियम: चालू खात्याच्या (Current Account) बाबतीत ही मर्यादा थोडी जास्त आहे. करंट अकाउंटमध्ये एका आर्थिक वर्षात ५० लाख रुपये किंवा त्यापेक्षा जास्त कॅश जमा झाल्यास बँकेला याची माहिती टॅक्स विभागाला द्यावी लागते.

१० लाख जमा केले म्हणजे लगेच नोटीस येणार का?

अनेकांचा असा गैरसमज असतो की, खात्यात १० लाख रुपये जमा होताच टॅक्स बसेल किंवा नोटीस येईल. पण असे नाही.

बँकेने माहिती दिल्यानंतर इन्कम टॅक्स विभाग तुमच्या घोषित उत्पन्नाची (Declared Income) आणि खात्यात जमा झालेल्या रक्कमेची पडताळणी करतो. जर ही जमा रक्कम तुमच्या आयटीआरशी (ITR) जुळत नसेल आणि उत्पन्नाचा कोणताही स्पष्ट स्त्रोत दिसत नसेल, तरच विभाग तुम्हाला पैशांचा सोर्स विचारण्यासाठी नोटीस पाठवू शकतो.

गुंतागुंत टाळण्यासाठी आणि टॅक्स विभागाच्या कटकटीपासून लांब राहण्यासाठी रोख व्यवहारांचे नियम समजून घेणे आवश्यक आहे. नियमांनुसार, एका दिवसात कोणत्याही व्यक्तीकडून २ लाख रुपये किंवा त्याहून अधिक कॅश स्वीकारण्यास सक्त मनाई आहे. अशा प्रकरणांमध्ये नियमांचे उल्लंघन केल्यास मोठी पेनल्टी (दंड) लागू शकते.

यामुळेच आर्थिक क्षेत्रातील तज्ज्ञ नेहमी मोठ्या कॅश ट्रांझेक्शनपासून बचाव करण्याचा आणि शक्य तितक्या डिजिटल पेमेंट्स किंवा ऑनलाईन बँकिंगचा वापर करण्याचा सल्ला देतात. डिजिटल व्यवहार केल्यामुळे आर्थिक रेकॉर्ड पूर्णपणे क्लियर राहतो आणि टॅक्स चौकशीचा धोकाही मोठ्या प्रमाणावर कमी होतो.

या' गोष्टींची घ्या विशेष काळजी:

• डॉक्युमेंट्स अपडेट ठेवा: जर तुम्ही मोठी रक्कम खात्यात जमा करत असाल, तर पॅन कार्ड, आधार कार्ड आणि आयटीआरशी संबंधित सर्व कागदपत्रे नेहमी अपडेट ठेवा.

• पुराव्यांची तयारी: जर तुम्ही एखादी जमीन किंवा घर विकून मोठी रक्कम खात्यात जमा केली असेल, तर त्या व्यवहाराचे कायदेशीर दस्तऐवज (Sale Deed इ.) सांभाळून ठेवा, जेणेकरून विचारणा झाल्यास पुरावा सादर करता येईल.

नियमांचे पालन करून आणि कायदेशीर मार्गाने कमावलेला पैसा खात्यात ठेवल्यास कोणतीही अडचण येत नाही. मात्र, माहितीचा संदर्भ न सांगता मोठी कॅश जमा केल्यास तुम्ही मोठ्या अडचणीत सापडू शकता. त्यामुळे सतर्क राहा आणि आर्थिक व्यवहार करताना पारदर्शकता ठेवा!