

आर्थिक वर्ष २०२५-२६ (Assessment Year २०२६-२७) साठी इन्कम टॅक्स रिटर्न (ITR) दाखल करण्याची प्रक्रिया अधिकृतपणे सुरू झाली आहे. आयकर विभागाने सामान्य पगारदार आणि व्यावसायिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असलेले ITR-1 आणि ITR-4 फॉर्म ऑनलाइन उपलब्ध करून दिले आहेत. ऐनवेळी होणारी घाई, दंडात्मक कारवाई किंवा आयकर विभागाची नोटीस टाळण्यासाठी करदात्यांनी, विशेषतः बँक कर्मचाऱ्यांनी आत्तापासूनच आपली महत्त्वाची कागदपत्रे गोळा करणे आवश्यक आहे.
या लेखात आपण जाणून घेणार आहोत की सामान्य वाचक, पगारदार व्यक्ती आणि बँकिंग क्षेत्रातील लोकांसाठी कोणती ५ कागदपत्रे सर्वात महत्त्वाची आहेत आणि वेळेत आयटीआर भरण्याचे काय फायदे आहेत.
रिटर्न फाईल करताना कोणतीही चूक होऊ नये म्हणून खालील कागदपत्रे आधीच जवळ बाळगा:
आयटीआर भरण्यासाठी ही दोन प्राथमिक आणि सर्वात महत्त्वाची कागदपत्रे आहेत. पॅन कार्ड आधारशी लिंक असणे कायदेशीररित्या बंधनकारक आहे. जर हे दोन्ही लिंक नसतील, तर तुमचे रिटर्न प्रोसेस होणार नाही आणि रिफंड अडकू शकतो.
पगारदार कर्मचाऱ्यांसाठी, विशेषतः बँकर्स आणि कॉर्पोरेट कर्मचाऱ्यांसाठी फॉर्म १६ हा मुख्य दस्तऐवज आहे. यामध्ये तुमच्या एकूण पगाराची, वजा झालेला टीडीएस (TDS) आणि इतर कपातीची संपूर्ण माहिती असते. डेटा क्रॉस-चेक करण्यासाठी सॅलरी स्लिप देखील सोबत ठेवाव्यात.
तुमच्या सर्व बँक खात्यांचे स्टेटमेंट गरजेचे आहे. आर्थिक वर्षात बचत खाते (Savings Account) आणि मुदत ठेवींवर (FD) मिळालेले एकूण व्याज दाखवण्यासाठी बँकेकडून 'व्याज प्रमाणपत्र' (Interest Certificate) मिळवणे फायदेशीर ठरते.
जर तुम्ही जुन्या कर रचनेनुसार (Old Tax Regime) कर सवलतीचा दावा करणार असाल, तर गुंतवणुकीचे सर्व अधिकृत पुरावे गोळा करा:
ELSS म्युच्युअल फंड आणि PPF पासबुक
जीवन विमा प्रीमियम पावती (Life Insurance Premium)
टॅक्स सेविंग FD आणि NPS (नॅशनल पेन्शन सिस्टम) गुंतवणुकीच्या पावत्या
सेक्शन 80D: हेल्थ इन्शुरन्स प्रीमियमची पावती.
सेक्शन 80G: मान्यताप्राप्त संस्थांना दिलेल्या देणगीची (Donation) पावती.
मुलांची ट्युशन फी: शाळेच्या/कॉलेजच्या फी पावतीमधील ट्युशन फीचा भाग कर सवलतीसाठी पात्र असतो.
केवळ स्वतःकडील कागदपत्रे पाहून आयटीआर भरणे धोक्याचे ठरू शकते. आयकर विभागाकडे जमा असलेल्या डेटाशी तो मॅच करणे आवश्यक आहे:
फॉर्म 26AS (Form 26AS): हे करदात्याचे 'टॅक्स पासबुक' आहे. यामध्ये तुमचा कापला गेलेला टीडीएस (TDS), भरलेला ॲडव्हान्स टॅक्स आणि मिळालेल्या टॅक्स रिफंडची अचूक नोंद असते.
AIS (Annual Information Statement): यामध्ये तुमच्या वर्षाभरातील मोठ्या आर्थिक व्यवहारांची नोंद असते. उदा. शेअर्समधील गुंतवणूक, म्युच्युअल फंड व्यवहार, बँकेतील मोठ्या ठेवी (FDs) आणि परदेशी व्यवहार.
आयटीआर फाईल करण्यापूर्वी फॉर्म 26AS आणि AIS मधील आकडेवारी तुमच्या स्वतःच्या कागदपत्रांशी तंतोतंत जुळवून (Match करून) पहा. आकडेवारीत तफावत आढळल्यास आयटी विभागाकडून स्क्रूटिनीची नोटीस येण्याची शक्यता वाढते.
बहुतांश वैयक्तिक करदाते, पगारदार व्यक्ती आणि ऑडिटची आवश्यकता नसलेल्या व्यावसायिकांसाठी ITR दाखल करण्याची अंतिम तारीख ३१ जुलै २०२६ आहे.
सध्यातरी सरकारकडून ही मुदत वाढवण्याची कोणतीही घोषणा करण्यात आलेली नाही. जर तुम्ही ३१ जुलैनंतर रिटर्न फाईल केला, तर तुम्हाला लेट फी (Late Fee), व्याज द्यावे लागेल आणि तुमच्या रिफंडला देखील मोठा उशीर होऊ शकतो.
लवकर रिफंड
नोटीसची भीती नाही
लोन आणि व्हिसासाठी उपयुक्त
भक्कम आर्थिक रेकॉर्ड
आयटीआर भरण्याची प्रक्रिया आता पूर्ण वेगाने सुरू झाली आहे. बँकर्सनी त्यांच्या ग्राहकांना आणि स्वतःलाही वेळेत फॉर्म १६ मिळवून देऊन ३१ जुलै २०२६ पूर्वी आपले रिटर्न सुरक्षितपणे फाईल करावे, जेणेकरून कोणताही भुर्दंड सहन करावा लागणार नाही.