मुंबई : Reserve Bank of India (रिझर्व्ह बँक) कडून सध्या बँकिंग प्रणालीला दिला जात असलेला अतिरिक्त तरलता आधार मार्चनंतर कमी होण्याची शक्यता असल्याचे बँकिंग क्षेत्रातील जाणकारांचे मत आहे. मनी मार्केटमधील ताण कमी करण्यासाठी आणि व्याजदरांचा प्रसार (ट्रान्समिशन) सुधारण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेने अलीकडेच घेतलेली पावले ही कायमस्वरूपी धोरणात्मक बदल नसून तात्पुरती आणि रणनीतिक असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
सध्या बँकिंग प्रणालीतील तरलता अधिशेष वाढल्याने अल्पकालीन व्याजदरांवर दबाव आला आहे. सरासरी कॉल मनी दर सुमारे ५% पर्यंत घसरला असून तो ५.२५% पॉलिसी रेपो दरापेक्षा कमी आहे. सुरक्षित रात्रीचा कर्जदर सुमारे ४.८०% पर्यंत खाली आला आहे.
डिसेंबरमध्ये रिझर्व्ह बँकेने १% अधिशेष मर्यादा दर्शवली होती, मात्र या महिन्यात तरलता अधिशेष ठेवींच्या सरासरी १.१% पर्यंत पोहोचला आहे.
जानेवारीमध्ये अल्पकालीन कॉर्पोरेट व बँक कर्जदर १० महिन्यांच्या उच्चांकावर पोहोचले होते. तरलता वाढवल्यानंतर हे दर १५ ते ३० बेसिस पॉइंट्सने खाली आले आहेत. एका महिन्याच्या ओव्हरनाइट इंडेक्स स्वॅप दरातही १६ बेसिस पॉइंट्सची घट झाली आहे.
बँकर्सच्या मते, अतिरिक्त रोख रक्कम ही रिझर्व्ह बँकेच्या तरलता व्यवस्थापनातील कायमस्वरूपी बदल नाही. मार्चनंतर मध्यवर्ती बँक व्हेरिएबल रेट रिव्हर्स रेपो (VRRR) सारख्या साधनांचा वापर करून अधिशेष शोषण्याची शक्यता आहे. हे साधन डिसेंबरच्या सुरुवातीपासून वापरले गेलेले नाही.
आर्थिक वर्षाच्या शेवटच्या महिन्यात - मार्चमध्ये - कर देयके, बँकांच्या ताळेबंदाच्या गरजा आणि सरकारी खर्चातील असमानता यामुळे तरलता स्थिती चढउताराची असते. त्यामुळे कॉल रेट सतत रेपो दराखाली राहणे दीर्घकाळ शक्य नसल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
IDFC First Bank च्या मुख्य अर्थशास्त्रज्ञ गौरा सेन गुप्ता यांच्या मते, “कॉल रेट रेपो दराखाली दीर्घकाळ राहणे हे रिझर्व्ह बँकेच्या तरलता व्यवस्थापन चौकटीपासून विचलन ठरेल. त्यामुळे आर्थिक वर्ष २७ मध्ये अशी स्थिती कायम राहण्याची शक्यता कमी आहे.”
बाजारातील सहभागींचे म्हणणे आहे की सध्याचे तरलता प्रोत्साहन हे अंतरिम कॅलिब्रेशनचे उदाहरण आहे. अल्पकालीन दर खाली आणून निधीचा ताण कमी करणे हे उद्दिष्ट साध्य झाल्यानंतर रिझर्व्ह बँक पुन्हा आपली नेहमीची तरलता चौकट पुनर्संचयित करेल.
मार्चनंतर अतिरिक्त रोख रक्कम टप्प्याटप्प्याने शोषून घेतली जाईल आणि व्याजदर पॉलिसी रेट कॉरिडॉरमध्ये संतुलित राहतील, अशी व्यापक अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
