Bank Locker Rules: तुम्ही बँकेचे लॉकर भाड्याने घेतले असेल, तर ही बातमी तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. दागिने, मौल्यवान कागदपत्रे आणि गोपनीय दस्तऐवज सुरक्षित ठेवण्यासाठी बँक लॉकर हा आजही सर्वात विश्वासार्ह पर्याय मानला जातो. मात्र, अलीकडच्या काळात भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) लॉकरसंबंधी नियमांमध्ये मोठे बदल केले असून, आता ग्राहकांनी सुधारित लॉकर कराराचे काटेकोर पालन करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.
रिझर्व्ह बँकेच्या नव्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार, लॉकरमध्ये काय ठेवता येईल आणि काय ठेवता येणार नाही, याबाबत स्पष्ट नियम ठरवण्यात आले आहेत. नियमांचे उल्लंघन झाल्यास बँक कारवाई करू शकते.
रिझर्व्ह बँकेच्या सूचनांनुसार, लॉकरचा वापर केवळ कायदेशीर आणि वैध कारणांसाठीच करता येतो. खालील वस्तू लॉकरमध्ये ठेवण्यास परवानगी आहे –
दागिने: सोन्या-चांदीचे दागिने, हिरे व इतर मौल्यवान धातू
महत्त्वाचे दस्तऐवज:
मालमत्तेची कागदपत्रे
कर्जाशी संबंधित दस्तऐवज
विमा पॉलिसी
बचत रोखे, बाँड्स
प्रमाणपत्रे व गोपनीय कागदपत्रे:
जन्म दाखला
विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र
इतर वैयक्तिक व कायदेशीर प्रमाणपत्रे
रिझर्व्ह बँकेच्या मते, या वस्तू सुरक्षित ठेवण्यासाठी लॉकरचा वापर योग्य आहे.
अनेक ग्राहक अज्ञानामुळे लॉकरमध्ये अशा वस्तू ठेवतात, ज्या नियमबाह्य आहेत. मात्र, रिझर्व्ह बँकेने यावर स्पष्ट बंदी घातली आहे.
रोख रक्कम किंवा चलन
शस्त्रे, दारूगोळा, स्फोटके किंवा किरणोत्सर्गी पदार्थ
ड्रग्ज, अमली पदार्थ किंवा तस्करीचे साहित्य
नाशवंत वस्तू (खाद्यपदार्थ, जैविक वस्तू इ.)
जर बँकेला लॉकरमध्ये अशा वस्तू आढळून आल्या, तर ग्राहकाविरोधात कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.
रिझर्व्ह बँकेने लॉकर भाड्याबाबतही स्पष्ट नियम केले आहेत.
जर एखाद्या ग्राहकाने सलग तीन वर्षे लॉकरचे भाडे भरले नाही, तर बँकेला संबंधित लॉकर तोडून उघडण्याचा कायदेशीर अधिकार आहे.
प्रक्रिया पूर्णपणे पारदर्शक असणे बंधनकारक
अधिकृत साक्षीदारांच्या उपस्थितीत लॉकर उघडला जातो
लॉकरमधील सर्व वस्तूंची सविस्तर यादी तयार केली जाते
वस्तू ग्राहकाकडे सुपूर्द करताना त्या यादीवर ग्राहकाची लेखी स्वाक्षरी घेतली जाते
यामुळे भविष्यात कोणताही वाद निर्माण होणार नाही, याची खबरदारी घेतली जाते.
ग्राहकांच्या सुरक्षिततेसाठी बँका आता लॉकर रूममध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करत आहेत –
२४x७ सीसीटीव्ही कॅमेरे
अलार्म प्रणाली
मर्यादित आणि अधिकृत प्रवेश व्यवस्था
रिझर्व्ह बँकेने ग्राहकांना आपला लॉकर करार वेळेत नूतनीकरण करण्याचे आणि बँकेच्या नियमांचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे.
बँक लॉकर सुरक्षित असले, तरी त्याचा वापर करताना नियमांची माहिती असणे अत्यावश्यक आहे. फक्त दागिने आणि महत्त्वाची कागदपत्रेच लॉकरमध्ये ठेवा, अन्यथा नियमभंग केल्यास आर्थिक नुकसान आणि कायदेशीर अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो.
