मुंबई: भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) चलनातून २,००० रुपयांच्या नोटा मागे घेण्याची घोषणा केल्यानंतर तीन वर्षांच्या कालावधीत एक मोठा टप्पा गाठला आहे. रिझर्व्ह बँकेने शुक्रवारी (१ मे, २०२६) प्रसिद्ध केलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, चलनात असलेल्या २,००० रुपयांच्या नोटांपैकी तब्बल ९८.४७% नोटा बँकिंग प्रणालीमध्ये परत आल्या आहेत.
१९ मे २०२३ रोजी जेव्हा रिझर्व्ह बँकेने या नोटा चलनातून मागे घेण्याचा निर्णय जाहीर केला होता, तेव्हा बाजारात एकूण ३.५६ लाख कोटी रुपयांच्या २,००० च्या नोटा वापरात होत्या. ३० एप्रिल २०२६ रोजी व्यावसायिक कामकाज बंद होईपर्यंत हे मूल्य घटून आता केवळ ५,४५१ कोटी रुपयांवर आले आहे. याचाच अर्थ ९८ टक्क्यांहून अधिक नोटा यशस्वीपणे जमा झाल्या आहेत.
ज्या नागरिकांकडे अजूनही २,००० रुपयांच्या नोटा उपलब्ध आहेत, त्यांच्यासाठी रिझर्व्ह बँकेने महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत:
रिझर्व्ह बँक कार्यालये: देशातील रिझर्व्ह बँकेच्या १९ 'इश्यू कार्यालयां'मध्ये या नोटा बदलून घेण्याची किंवा खात्यात जमा करण्याची सुविधा सुरू आहे.
पोस्ट ऑफिसचा पर्याय: नागरिक पोस्ट ऑफिसच्या माध्यमातूनही या नोटा रिझर्व्ह बँकेच्या कार्यालयांकडे पाठवू शकतात, ज्याची रक्कम थेट त्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
रिझर्व्ह बँकेने आपल्या निवेदनात पुन्हा एकदा स्पष्ट केले आहे की, जरी या नोटा चलनातून मागे घेण्याची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात असली, तरी २,००० रुपयांच्या नोटा अद्याप 'कायदेशीर चलन' म्हणून कायम आहेत. केवळ सामान्य व्यवहारांतून त्या टप्प्याटप्प्याने बाद करण्यासाठी ही मोहीम राबवण्यात आली होती.
थोडक्यात आकडेवारी:
परत आलेल्या नोटांचे प्रमाण: ९८.४७%
१९ मे २०२३ रोजीचे मूल्य: ₹३.५६ लाख कोटी
३० एप्रिल २०२६ रोजीचे मूल्य: ₹५,४५१ कोटी
रिझर्व्ह बँकेच्या चलन व्यवस्थापन प्रक्रियेचा हा एक महत्त्वाचा भाग असून, उर्वरित नोटा देखील लवकरच परत येतील असा विश्वास बँकेने व्यक्त केला आहे.
