भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) २००० रुपयांच्या नोटांबाबत महत्त्वपूर्ण अपडेट जाहीर करत सांगितले की, नोटा चलनातून परत घेण्याच्या निर्णयानंतर आतापर्यंत ९८.४४ टक्के नोटा बँकिंग प्रणालीत परत आल्या आहेत. मात्र, या नोटा कायदेशीर चलन (Legal Tender) म्हणून अद्याप वैध राहणार असल्याचे रिझर्व्ह बँकेने स्पष्ट केले आहे.
रिझर्व्ह बँकेच्या माहितीनुसार,
१९ मे २०२३ रोजी २००० रुपयांच्या नोटांचे चलनातील एकूण मूल्य ३.५६ लाख कोटी रुपये होते.
ताज्या आकडेवारीनुसार, २८ फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत हे मूल्य घटून फक्त ५,५५१ कोटी रुपये इतके उरले आहे.
यावरून बहुसंख्य नोटा बँकिंग प्रणालीत जमा किंवा बदलून घेतल्या गेल्याचे स्पष्ट होते. यापूर्वीची स्थिती रिझर्व्ह बँकेने २ फेब्रुवारी २०२६ रोजी जाहीर केली होती.
रिझर्व्ह बँकेने सांगितले की:
७ ऑक्टोबर २०२३ पर्यंत देशातील सर्व बँक शाखांमध्ये २००० रुपयांच्या नोटा जमा व विनिमय करण्याची सुविधा उपलब्ध होती.
सध्या ही सुविधा देशभरातील १९ रिझर्व्ह बँक इश्यू ऑफिसमध्ये सुरू आहे.
नागरिक या कार्यालयांमध्ये नोटा थेट जमा करू शकतात.
तसेच, पोस्ट ऑफिसद्वारे नोटा रिझर्व्ह बँक इश्यू ऑफिसला पाठवून बँक खात्यात जमा करण्याची सुविधा देखील उपलब्ध आहे.
१९ मे २०२३ रोजी रिझर्व्ह बँकेने “Clean Note Policy” अंतर्गत २००० रुपयांच्या नोटा चलनातून हळूहळू मागे घेण्याची घोषणा केली होती. यामागील उद्दिष्ट म्हणजे:
उच्च मूल्याच्या नोटांचा वापर कमी करणे
स्वच्छ व व्यवस्थापित चलन प्रणाली राखणे
डिजिटल व्यवहारांना चालना देणे
ज्यांच्याकडे अजूनही २००० रुपयांच्या नोटा आहेत त्यांनी घाबरण्याची गरज नाही. त्या नोटा:
कायदेशीररीत्या वैध आहेत
रिझर्व्ह बँक इश्यू ऑफिसमध्ये जमा करता येतात
पोस्टाद्वारे पाठवून खात्यात जमा करता येतात
एकूणच, रिझर्व्ह बँकेच्या ताज्या आकडेवारीनुसार २००० रुपयांच्या नोटा जवळपास पूर्णपणे बँकिंग प्रणालीत परत आल्या असून चलन व्यवस्थापनातील हा एक मोठा टप्पा मानला जात आहे.
