आजच्या धावपळीच्या जीवनात बँकिंग सेवांमध्येही मोठा बदल झाला आहे. काही वर्षांपूर्वी बँक खाते उघडण्यासाठी शाखेत जावे लागत, लांब रांगेत उभे राहावे लागत, अनेक फॉर्म भरावे लागत आणि कधी कधी दोन-तीन वेळा बँकेत जावे लागत असे. मात्र आता डिजिटल बँकिंगमुळे ही प्रक्रिया पूर्णपणे बदलली आहे.
आता ग्राहकांना शाखेत न जाता केवळ काही मिनिटांत ऑनलाइन पद्धतीने बँक खाते उघडण्याची सुविधा उपलब्ध झाली आहे. स्मार्टफोन किंवा लॅपटॉपच्या मदतीने घरी बसून काही साध्या टप्प्यांमध्ये खाते उघडता येते. त्यामुळे विद्यार्थी, उद्योजक, नोकरी करणारे व्यावसायिक तसेच व्यस्त दिनचर्या असलेल्या नागरिकांसाठी ही सुविधा अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे.
डिजिटल बँकिंगकडे ग्राहकांचा कल वाढण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे साधेपणा आणि वेग. शाखेत जाण्याची गरज नसल्यामुळे वेळेची मोठी बचत होते. पूर्वी जे काम पूर्ण होण्यासाठी काही दिवस किंवा आठवडे लागत होते, ते आता काही मिनिटांत पूर्ण होऊ शकते.
अनेक बँकांनी त्यांच्या डिजिटल प्लॅटफॉर्ममध्ये प्रगत सुरक्षा प्रणालीही विकसित केल्या आहेत. त्यामुळे ग्राहकांची माहिती सुरक्षित राहते. याशिवाय अनेक बँका वापरकर्ता-अनुकूल ॲप आणि वेबसाइटद्वारे खाते उघडण्याची प्रक्रिया अधिक सोपी करत आहेत.
साधारणपणे ऑनलाइन बँक खाते उघडण्यासाठी खालील माहिती किंवा कागदपत्रांची आवश्यकता असते:
आधार क्रमांक (मोबाईल नंबरशी लिंक असलेला)
पॅन कार्ड
इंटरनेट कनेक्शन असलेला स्मार्टफोन किंवा लॅपटॉप
मूलभूत वैयक्तिक माहिती
काही बँका ओटीपी आधारित पडताळणी किंवा व्हिडिओ KYC च्या माध्यमातून ग्राहकाची ओळख पडताळतात. त्यामुळे प्रत्यक्ष कागदपत्रे सादर करण्याची गरज राहत नाही.
ग्राहकांनी प्रथम आपल्या पसंतीची बँक निवडून तिच्या अधिकृत वेबसाइट किंवा मोबाईल ॲपवर जावे लागते. त्यानंतर नाव, जन्मतारीख, मोबाईल नंबर यासारखी मूलभूत माहिती भरावी लागते.
यानंतर आधार-आधारित पडताळणी किंवा व्हिडिओ कॉलद्वारे ओळख पडताळणी केली जाते. पॅन कार्ड तपशील दिल्यानंतर बँक माहितीची पडताळणी करते. प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर ग्राहकाला खाते क्रमांक उपलब्ध होतो आणि खाते वापरण्यासाठी तयार होते.
ऑनलाइन खाते उघडल्यानंतर ग्राहकांना त्वरित अनेक बँकिंग सुविधा उपलब्ध होतात. त्यामध्ये:
डिजिटल पेमेंट आणि निधी हस्तांतरण
डेबिट कार्डची सुविधा
मोबाईल बँकिंग ॲपद्वारे व्यवहार
शिल्लक तपासणी आणि खाते व्यवस्थापन
ऑनलाइन बिल पेमेंट
यामुळे ग्राहक कुठूनही आणि कधीही व्यवहार करू शकतात.
अनेक बँका आता ग्राहकांसाठी ऑनलाइन व्याज कॅल्क्युलेटरही उपलब्ध करून देत आहेत. त्याद्वारे ग्राहक त्यांच्या बचतीवर किती व्याज मिळू शकते याचा अंदाज सहज लावू शकतात. त्यामुळे आर्थिक नियोजन अधिक सोपे होते.
डिजिटल व्यवहार आणि ऑनलाइन सेवांमुळे बँकिंग क्षेत्र अधिक सुलभ आणि जलद बनले आहे. विशेषतः तरुण पिढी आणि प्रथमच बँक खाते उघडणाऱ्या ग्राहकांसाठी ही प्रक्रिया अत्यंत सोयीची ठरत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, येत्या काळात डिजिटल खाते उघडण्याचे प्रमाण आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. कारण बँकिंग सेवा आता ग्राहकांच्या जीवनशैलीनुसार अधिक स्मार्ट, सुरक्षित आणि सोयीस्कर बनत आहेत.
