ITR Alert: फॉर्म १६ आणि १६A मधील 'हा' फरक समजून मगच भरा टॅक्स

आयटीआर (Income Tax Return) दाखल करण्याची अंतिम मुदत ३१ जुलै २०२६ अगदी जवळ आली असून आता हाताशी केवळ शेवटचे काही दिवस शिल्लक आहेत. जर तुम्ही अद्याप तुमचा आयटीआर भरला नसेल, तर घाईगडबडीत कोणतीही चूक करणे महागात पडू शकते.

कर भरताना 'फॉर्म १६' (Form 16) आणि 'फॉर्म १६A' (Form 16A) हे दोन महत्त्वाचे दस्तावेज वारंवार समोर येतात. अनेक करदाते या दोन फॉर्ममध्ये गोंधळतात किंवा त्यांना एकच समजण्याची चूक करतात. परंतु, चुकीचा फॉर्म निवडल्यास किंवा टॅक्सची अपुरी/चुकीची माहिती दिल्यास थेट प्राप्तिकर विभागाची (Income Tax Department) नोटीस येऊ शकते. आयटीआर भरण्यापूर्वी या दोन्ही फॉर्म्समधील फरक आणि त्यांचे नेमके स्वरूप समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

१. फॉर्म १६ म्हणजे काय? (केवळ पगारदार कर्मचाऱ्यांसाठी)

'फॉर्म १६' हे एक TDS (Tax Deducted at Source) प्रमाणपत्र आहे, जे फक्त पगारदार नोकरदारांना त्यांच्या कंपनी किंवा कर्मचाऱ्यांकडून (Employer) मिळते.

• कोणाला मिळतो?: जर तुमचा वार्षिक पगार करपात्र मर्यादेत येत असेल आणि कंपनीने तुमच्या पगारातून टॅक्स कापला असेल, तर दरवर्षी १५ जून पर्यंत कंपनीने कर्मचाऱ्याला फॉर्म १६ देणे अनिवार्य असते.

• फॉर्म १६ चे दोन महत्त्वाचे भाग:

  • Part A: यामध्ये कंपनीचा TAN नंबर, कर्मचाऱ्याचा PAN नंबर आणि सरकारने जमा केलेल्या TDS चा संपूर्ण तपशील असतो.

  • Part B: यामध्ये कर्मचाऱ्याचा एकूण पगार, मिळालेली टॅक्स सवलत (उदा. HRA, Section 80C) आणि निव्वळ टॅक्सचा अंतिम हिशोब दिलेला असतो.

२. फॉर्म १६A म्हणजे काय? (बिगर-पगारी उत्पन्नासाठी)

'फॉर्म १६A' हेदेखील TDS प्रमाणपत्रच आहे, परंतु ते पगाराव्यतिरिक्त इतर मार्गाने झालेल्या कमाईवर कापलेल्या टॅक्ससाठी जारी केले जाते.

• कोणाला मिळतो आणि कोण देतो?:

  • बँक व्याज (FD): बँकेतील ठेवींवर (FD) वर्षाला ठराविक मर्यादेपेक्षा जास्त व्याज मिळाल्यास बँक १०% TDS कापते आणि त्यासाठी फॉर्म १६A जारी करते.

  • इतर उत्पन्न: फ्रीलांसिंग, कन्सल्टन्सी मानधन, व्यावसायिक फी, घराचे भाडे किंवा कंत्राटी कामातून मिळालेल्या उत्पन्नावर टॅक्स कापला गेला असल्यास संबंधित बँक किंवा संस्था हा फॉर्म देते.

३. सर्वसामान्यांसाठी हे दोन फॉर्म्स का महत्त्वाचे आहेत?

• अचूक टॅक्स हिशोब: नोकरदारांना फॉर्म १६ मुळे स्वतः टॅक्सचा किचकट हिशोब करत बसावे लागत नाही.

• अतिरिक्त टॅक्सपासून बचाव: बँक व्याज किंवा व्यावसायिक मानधनावर कापलेल्या टॅक्सची अचूक नोंद फॉर्म १६A मुळे होते, ज्यामुळे दुहेरी टॅक्स भरण्यापासून बचाव होतो.

• टॅक्स रिफंड क्लेम: जर गरजेपेक्षा जास्त टॅक्स कापला गेला असेल, तर या दोन्ही फॉर्म्सच्या मदतीने कापलेला टॅक्स परत मिळवणे (रिफंड क्लेम करणे) अत्यंत सोपे जाते.

४. ITR भरण्यापूर्वी 'या' ३ गोष्टींची काळजी नक्की घ्या

१. AIS आणि Form 26AS डाउनलोड करा: आयटीआर भरण्यापूर्वी प्राप्तिकर विभागाच्या अधिकृत ई-फायलिंग पोर्टलवरून तुमचा AIS (Annual Information Statement) आणि Form 26AS डाऊनलोड करा.

२. आकडेवारीची पडताळणी करा: तुमच्या Form 16 आणि Form 16A मधील टॅक्सची रक्कम Form 26AS मधील नोंदींशी तंतोतंत जुळतेय की नाही, हे तपासा.

३. तफावत असल्यास त्वरित दुरुस्ती करा: जर दोन्ही आकडेवारींमध्ये काही फरक दिसत असेल, तर तातडीने संबंधित कंपनी किंवा बँकेशी संपर्क साधून ते दुरुस्त करून घ्या.

अंतिम मुदतीची वाट न पाहता आजच आपला आयटीआर अचूक माहितीसह दाखल करा, जेणेकरून एनवेळी होणारा मनस्ताप आणि प्राप्तिकर विभागाची दंडात्मक नोटीस टाळता येईल.