मुंबई: निवृत्तीनंतरचे आयुष्य सुरक्षित करणे असो किंवा भविष्यातील मोठ्या आर्थिक उद्दिष्टांची पूर्तता, सामान्य माणसाच्या मनात नेहमीच एक प्रश्न असतो. 'आपले पैसे सुरक्षित राहून त्यावर उत्तम परतावा कसा मिळाला पाहिजे?' बाजारातील जोखीम टाळण्यासाठी आपल्याकडे आजही दोन पारंपरिक पर्यायांवर सर्वाधिक विश्वास ठेवला जातो: बँकेतील मुदत ठेवी (FD) आणि सोने (Gold).
परंतु, दीर्घकालीन संपत्ती निर्मितीचा विचार करता या दोन पर्यायांपैकी कोणता मार्ग अधिक फायदेशीर ठरतो? गेल्या २० वर्षांतील आकडेवारी, महागाईचा प्रभाव आणि कर रचना या प्रमुख घटकांच्या आधारे याचा सविस्तर वेध घेणे गरजेचे आहे.
सुरक्षेच्या बाबतीत बँक एफडी हा सर्वात निश्चिंत पर्याय मानला जातो. रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) नियमांनुसार 'DICGC' द्वारे प्रति बँक ५ लाख रुपयांपर्यंतच्या ठेवींना पूर्ण विमा संरक्षण असते. त्यामुळे बँक अडचणीत आली तरी मूळ रक्कम सुरक्षित राहते.
दुसऱ्या बाजूला, सोन्याचे दर हे केवळ देशांतर्गत मागणीवर नसून आंतरराष्ट्रीय घडामोडी, युद्धे आणि जागतिक महागाईवर अवलंबून असतात. त्यामुळे अल्पकालावधीत सोन्याच्या दरात चढ-उतार पाहायला मिळतात.
गेल्या २० वर्षांतील कामगिरीचा ताळेबंद (Return Analysis)
दीर्घकालीन गुंतवणुकीत सोन्याने परताव्याच्या बाबतीत एफडीला खूप मागे टाकल्याचे आकडेवारीवरून स्पष्ट होते:
सोन्याची कामगिरी: गेल्या २० वर्षांत सोन्याने दरवर्षी साधारण ११.२% ते १५.१% या चक्रवाढ दराने (CAGR) वाढ नोंदवली आहे. जर तुम्ही २० वर्षांपूर्वी सोन्यात १ लाख रुपये गुंतवले असते, तर आज ११.२% च्या सरासरी दरानेही त्याची किंमत सुमारे ८.६६ लाख रुपये झाली असती.
एफडीची कामगिरी: याच कालावधीत बँकांनी सरासरी ५% ते ८% यादरम्यान व्याज दिले आहे. १ लाख रुपयांची एफडी २० वर्षांसाठी ८% व्याजाने ठेवली असती, तर आज तुम्हाला सुमारे ४.६६ लाख रुपये मिळाले असते.
थोडक्यात सांगायचे तर, सोन्यातील गुंतवणुकीने दीर्घकाळात एफडीच्या तुलनेत जवळपास दुप्पट संपत्ती निर्माण करून दिली आहे.
पैशांचे मूल्य वेगाने कमी करणाऱ्या महागाईविरुद्ध लढा देण्यात सोने हे नेहमीच एक भक्कम कवच ठरले आहे. बाजारात महागाई वाढते तशी सोन्याची किंमतही आपोआप वाढते, ज्यामुळे १०-२० वर्षांनंतरही खरेदी क्षमता टिकून राहते.
याउलट, एफडीवर मिळणारे ५ ते ८% व्याज हे बहुतांश वेळा महागाईच्या दराच्या आसपासच असते. कर कपातीनंतर एफडीचा वास्तविक परतावा (Real Rate of Return) महागाईला हरवू शकत नाही, ज्यामुळे पैशांचे वास्तव मूल्य हळूहळू कमी होत जाते.
आणीबाणीच्या प्रसंगी सोने विकणे किंवा त्यावर 'गोल्ड लोन' घेणे अत्यंत सोपे आणि जलद असते. अगदी काही तासांत रोख रक्कम उपलब्ध होते.
दुसरीकडे, बँक एफडी ही एका ठराविक मुदतीसाठी बांधलेली असते. जर ती मुदतीपूर्वी मोडली, तर बँक दंडात्मक शुल्क (Penalty) आकारते आणि व्याजाचा दरही कमी होतो. त्यामुळे तातडीच्या गरजेसाठी सोने अधिक सोयीस्कर ठरते.
३ वर्षांपेक्षा जास्त काळ सोने बाळगून विकल्यास त्यावर २०% दराने दीर्घकालीन भांडवली नफा कर (LTCG) लागू होतो.
मात्र एफडीच्या बाबतीत, मिळणारे संपूर्ण व्याज तुमच्या वार्षिक उत्पन्नात जोडले जाते. जर तुम्ही ३०% कराच्या टप्प्यात (Tax Slab) येत असाल, तर मिळालेल्या व्याजावर खूप मोठा कर द्यावा लागतो. (ज्यांचे उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी आहे, त्यांना यात सवलत मिळू शकते).
नियमित व स्थिर उत्पन्नाची गरज असणाऱ्यांसाठी किंवा अत्यंत अल्पमुदतीच्या सुरक्षिततेसाठी 'बँक एफडी' हा योग्य पर्याय आहे. मात्र, महागाईला हरवून दीर्घकाळात मोठी संपत्ती (Wealth Creation) निर्माण करायची असल्यास 'सोने' हा ऐतिहासिकदृष्ट्या अधिक प्रभावी आणि सुरक्षित पर्याय ठरला आहे. त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी आपल्या आर्थिक ध्येयानुसार या दोन्ही पर्यायांचा संतुलित वापर करणे हिताचे ठरेल.
