एआयच्या पुढील लाटेसाठी वित्तीय संस्थांनी डेटा धोरणे कशी बदलावी?

एआय (AI) आणि मोठ्या भाषा मॉडेल्स (LLMs) आल्यापासून बँका आणि पतसंस्थांचे लक्ष प्रामुख्याने डेटाची गुणवत्ता, सुरक्षा आणि अचूकता यावर केंद्रित होते. परंतु आता केवळ चांगला डेटा पुरेसा राहिलेला नाही. पुढील टप्प्यात वित्तीय संस्थांना असा डेटा तयार करावा लागेल, जो विश्वासार्ह, संदर्भानुसार वापरता येणारा, ग्राहकाच्या संमतीवर आधारित आणि एआयद्वारे सुरक्षितपणे विश्लेषित करता येईल.

ग्राहकांच्या अपेक्षा झपाट्याने बदलत आहेत

आज ग्राहक त्यांच्या आर्थिक माहितीसाठी विविध डिजिटल प्लॅटफॉर्म, फिनटेक ॲप्स आणि एआय साधनांचा वापर करत आहेत. एका सर्वेक्षणानुसार ५५% ग्राहक अधिक चांगला अनुभव मिळत असेल तर वित्तीय संस्थांना अधिक डेटा शेअर करण्यास तयार आहेत, तर ७०% ग्राहकांनी आर्थिक माहिती इतर डिजिटल ॲप्सशी जोडली आहे.

यामुळे ग्राहक आता केवळ खाते शिल्लक पाहू इच्छित नाहीत, तर एआयने खालील प्रश्नांचीही उत्तरे द्यावीत अशी त्यांची अपेक्षा आहे.

• मला ही कार परवडेल का?

• माझ्या खर्चात कुठे बचत होऊ शकते?

• पुढील सहा महिन्यांचा रोख प्रवाह कसा असेल?

• कोणते कर्ज आधी फेडणे योग्य राहील?

एआय सज्जतेसाठी तीन महत्त्वाचे बदल

१. डेटा नव्हे, तर निर्णय प्रक्रियेवर नियंत्रण आवश्यक

पारंपरिक बँकिंग प्रणाली निश्चित माहितीवर काम करतात. उदाहरणार्थ

• खात्यातील शिल्लक

• व्यवहारांची नोंद

• कर्जाची रक्कम

• व्याजदर

परंतु एआय या माहितीवर आधारित अंदाज, शिफारसी आणि आर्थिक निर्णय सुचवते.

उदाहरणार्थ, एखाद्या ग्राहकाने कार शोरूममध्ये ₹२.५ लाख खर्च केला असल्यास पारंपरिक प्रणाली तो व्यवहार दाखवेल; परंतु एआय असा निष्कर्ष काढू शकते की ग्राहकाने कार खरेदी केली असून भविष्यातील ईएमआयचा विचार बजेटमध्ये करणे आवश्यक आहे.

म्हणूनच बँकांनी केवळ डेटा सुरक्षित ठेवणे नव्हे, तर एआय कोणते निष्कर्ष काढते आणि कोणता आर्थिक सल्ला देते यावरही नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे.

२. "संदर्भात्मक संमती" (Contextual Consent) ही नवीन गरज

आतापर्यंत ग्राहक एखाद्या ॲपला डेटा पाहण्याची परवानगी देत होते.

पुढील काळात ग्राहकांना हेही स्पष्ट हवे असेल की

• कोणता डेटा वापरला जाणार?

• कोणत्या उद्देशासाठी वापरला जाणार?

• कोणत्या कालावधीसाठी वापरला जाणार?

• विश्लेषण पूर्ण झाल्यावर प्रवेश बंद होणार का?

उदाहरणार्थ, ग्राहकाला "मला ही कार परवडेल का?" हा प्रश्न विचारायचा असेल, तर एआयला फक्त त्यासाठी आवश्यक माहितीच उपलब्ध करून दिली जावी. निवृत्ती निधी किंवा इतर अनावश्यक आर्थिक माहितीचा वापर होऊ नये.

अशा प्रकारची संदर्भानुसार संमती ग्राहकांचा विश्वास वाढवू शकते.

३. ग्राहकाचे नाते डेटासोबतच टिकवणे आवश्यक

भविष्यात ग्राहक बँकेच्या ॲपमध्ये न जाता थेट एआय सहाय्यकाला आर्थिक प्रश्न विचारतील.

जर त्या एआयने केवळ बँकेचा डेटा वापरून स्वतःच सल्ला दिला, तर ग्राहकाचे नाते हळूहळू एआय प्लॅटफॉर्मशी निर्माण होईल आणि बँक केवळ "डेटा पुरवठादार" राहील.

म्हणून वित्तीय संस्थांनी अशी व्यवस्था विकसित करणे गरजेचे आहे की, एआयद्वारे दिल्या जाणाऱ्या प्रत्येक आर्थिक उत्तरामध्ये

• संस्थेची भूमिका स्पष्ट दिसावी,

• संस्थेचे विश्लेषण वापरले जावे,

• उत्तरासाठी संस्थाच जबाबदार राहावी.

यामुळे ग्राहकांचा विश्वास आणि ब्रँड दोन्ही टिकून राहतील.

ग्राहकांना हे जाणून घ्यायचे आहे

• माझा डेटा का वापरला जात आहे?

• कोणत्या माहितीच्या आधारावर उत्तर दिले गेले?

• या सल्ल्यावर विश्वास का ठेवावा?

• गरज पडल्यास ही परवानगी मी रद्द करू शकतो का?

ज्या वित्तीय संस्था या प्रश्नांची पारदर्शक उत्तरे देतील, त्याच एआयच्या पुढील टप्प्यात ग्राहकांचा विश्वास जिंकू शकतील.