AI वर तुमची बँक दिसते का? पुढील दोन वर्षांत भारतीय बँकांसाठी मोठे आव्हान!

AI कोणत्या स्रोतांवर विश्वास ठेवते?

अहवालानुसार AI प्लॅटफॉर्म प्रामुख्याने खालील स्रोतांचा आधार घेतात:

• Wikipedia

• Bankrate

• Investopedia

• NerdWallet

• Forbes Advisor

बँकांच्या स्वतःच्या वेबसाइट्सचा AI संदर्भांमधील वाटा अत्यंत कमी असल्याचेही अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे.कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आता केवळ माहिती शोधण्याचे साधन राहिलेले नाही, तर ग्राहकांना बँक, क्रेडिट कार्ड, गुंतवणूक आणि आर्थिक सेवांची शिफारस करणारे महत्त्वाचे माध्यम बनत आहे. त्यामुळे पुढील दोन वर्षांत भारतीय बँकांनी AI प्लॅटफॉर्मवर आपली दृश्यमानता (AI Visibility) वाढवली नाही, तर डिजिटल स्पर्धेत मागे पडण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो.

अमेरिकेतील 5W AI Communications या संस्थेने प्रसिद्ध केलेल्या "Banking AI Visibility Index 2026" या अहवालात ChatGPT, Claude, Gemini, Perplexity आणि Google AI Overviews या पाच प्रमुख AI इंजिन्सवर 31,500 हून अधिक प्रश्नांची चाचणी घेण्यात आली. या अभ्यासातून ग्राहकांना AI कोणत्या बँका अधिक वेळा सुचवते, याचे विश्लेषण करण्यात आले.

चेस बँकेचे वर्चस्व

अभ्यासानुसार अमेरिकेतील जेपी मॉर्गन चेस (JPMorgan Chase) ही बँक AI शिफारसींमध्ये सर्वाधिक वेळा दिसून आली. विशेष म्हणजे, ठेवींमधील तिचा हिस्सा सुमारे 12-13 टक्के असला तरी AI शिफारसींमध्ये तिचा वाटा 28 टक्क्यांहून अधिक असल्याचे आढळले.

यामागील प्रमुख कारणे म्हणजे –

• व्यवस्थित आणि अद्ययावत वेबसाइट

• विश्वासार्ह माहिती

• विकिपीडिया आणि वित्तीय संकेतस्थळांवरील मजबूत उपस्थिती

• माध्यमांमधील सातत्यपूर्ण उल्लेख

अनेक मोठ्या बँका AI मध्ये अदृश्य

अभ्यासातील आणखी एक महत्त्वाचा निष्कर्ष म्हणजे शीर्ष 75 बँकांपैकी 22 बँकांचा AI संदर्भांमध्ये सहभाग अत्यल्प होता. ग्राहकांनी त्या बँकेचे नाव थेट विचारले तरच त्या AI उत्तरांमध्ये दिसत होत्या.

यावरून केवळ मोठा ब्रँड किंवा शाखांचे विस्तृत जाळे पुरेसे नसून, डिजिटल माहितीची गुणवत्ता आणि विश्वासार्हता अधिक महत्त्वाची ठरत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.

भारतीय बँकांसाठी काय धडा?

भारतातही ChatGPT, Gemini, Google AI Search आणि इतर AI साधनांचा वापर झपाट्याने वाढत आहे. भविष्यात ग्राहक "सर्वोत्तम बचत खाते", "कोणती बँक गृहकर्जासाठी योग्य?", "सर्वोत्तम क्रेडिट कार्ड" अशा प्रश्नांची उत्तरे AI कडून घेण्याची शक्यता अधिक आहे.

अशा परिस्थितीत भारतीय सार्वजनिक, खासगी आणि सहकारी बँकांनी पुढील बाबींवर भर देणे आवश्यक ठरेल:

• अधिकृत वेबसाइटवरील माहिती नियमित अद्ययावत ठेवणे

• उत्पादनांची माहिती स्पष्ट व संरचित स्वरूपात प्रकाशित करणे

• विश्वासार्ह माध्यमांमध्ये आणि वित्तीय पोर्टल्सवर उपस्थिती वाढवणे

• विकिपीडिया व इतर सार्वजनिक माहिती स्रोतांवरील माहिती अचूक ठेवणे

• AI Search (Generative Engine Optimization - GEO) साठी स्वतंत्र धोरण तयार करणे

AI Visibility ही नवी स्पर्धा

तज्ज्ञांच्या मते, आगामी काळात Search Engine Optimization (SEO) बरोबरच Generative Engine Optimization (GEO) हे बँकांच्या डिजिटल धोरणाचा महत्त्वाचा भाग ठरणार आहे. ग्राहक AI कडून मिळणाऱ्या शिफारशींवर अधिक विश्वास ठेवू लागल्याने, AI मध्ये दिसणाऱ्या संस्थांना स्पर्धात्मक फायदा मिळण्याची शक्यता आहे.

भारतीय बँकांसाठी हा बदल केवळ तांत्रिक नसून, ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याच्या नव्या युगाची सुरुवात मानली जात आहे. AI वर विश्वासार्ह उपस्थिती निर्माण करणाऱ्या बँकाच भविष्यातील डिजिटल स्पर्धेत आघाडीवर राहू शकतात.