बँक, विमा अन् म्युच्युअल फंड... प्रत्येक वेळी KYC कशासाठी? आता येत आहे CKYC 2.0!

• देशातील बँकिंग आणि वित्तीय व्यवहार अधिक सुलभ, पारदर्शक आणि जलद करण्यासाठी केंद्रीय स्तरावर एक मोठी सुधारणा केली जात आहे. ऑगस्ट २०२६ पासून देशभरात 'CKYC 2.0' (Central Know Your Customer) ही नवीन सुधारित प्रणाली टप्प्याटप्प्याने लागू केली जाणार आहे. या प्रणालीमुळे ग्राहकांना आता प्रत्येक बँक, विमा कंपनी किंवा म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करताना वारंवार केवायसी (KYC) कागदपत्रे सादर करावी लागणार नाहीत.

सध्या नवीन बँक खाते उघडणे, कर्जासाठी अर्ज करणे किंवा विमा पॉलिसी घेताना ग्राहकांना प्रत्येक वेळी ओळखपत्र, पत्त्याचा पुरावा आणि पॅन कार्ड यांसारखे महत्त्वाचे दस्तऐवज सादर करावे लागतात. या प्रक्रियेत ग्राहकांचा मोठा वेळ जातो आणि पडताळणीसाठी (Verification) वाट पाहावी लागते.

'CKYC 2.0' अंतर्गत ग्राहकांची केवायसी माहिती एकदाच एका केंद्रीय डेटाबेसमध्ये सुरक्षितरीत्या साठवली जाईल. त्यानंतर, ग्राहकाने दुसऱ्या कोणत्याही वित्तीय संस्थेत खाते उघडल्यास किंवा सेवा घेतल्यास, केवळ त्याच्या मोबाईलवर येणाऱ्या ओटीपी (OTP) संमतीच्या आधारे ती संस्था केंद्रीय डेटाबेसमधून थेट केवायसी माहिती प्राप्त करू शकेल.

CKYC 2.0 चे मुख्य फायदे: कागदपत्रांच्या गोंधळातून मुक्तता: एकदा केवायसी प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर वारंवार तीच कागदपत्रे सादर करण्याची गरज राहणार नाही.

वेळेची मोठी बचत: खाते उघडणे, कर्ज मंजुरी किंवा गुंतवणुकीशी संबंधित प्रक्रिया काही मिनिटांत पूर्ण करता येईल.

बनावट नोंदींवर आळा: एकाच व्यक्तीसाठी वेगवेगळ्या संस्थांकडे वेगवेगळ्या केवायसी नोंदी तयार होण्यास प्रतिबंध होईल. त्यामुळे खोट्या कागदपत्रांचा वापर आणि आर्थिक फसवणुकीच्या घटना कमी करण्यास मदत मिळेल.

उच्चस्तरीय डेटा सुरक्षा: ग्राहकांची संवेदनशील माहिती सुरक्षित ठेवण्यासाठी या प्रणालीमध्ये अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे. ग्राहकाची स्पष्ट संमती (OTP) मिळाल्याशिवाय कोणताही डेटा शेअर किंवा हस्तांतरित केला जाणार नाही.

ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील नागरिकांना तसेच ज्येष्ठ नागरिक, महिला आणि शेतकऱ्यांना प्रत्येक कामासाठी बँकेच्या फेऱ्या माराव्या लागतात. कागदपत्रांची पूर्तता करताना त्यांना अनेक अडचणींना सामोरे जावे लागते. CKYC 2.0 मुळे ही डिजिटल सुविधा थेट त्यांच्यापर्यंत पोहोचणार असून, बँकिंग व्यवहार पूर्वीपेक्षा अत्यंत सुलभ आणि थेट होणार आहेत.

ऑगस्ट २०२६ पासून देशातील प्रमुख बँका आणि विमा कंपन्यांमध्ये ही प्रणाली पहिल्या टप्प्यात लागू केली जाईल. त्यानंतर टप्प्याटप्प्याने इतर सर्व वित्तीय संस्था (जसे की म्युच्युअल फंड हाउस, एनबीएफसी) या व्यवस्थेशी जोडल्या जातील.

ग्राहकांचा अमूल्य वेळ वाचवणे, कागदी प्रक्रिया कमी करणे आणि देशातील वित्तीय सेवा अधिक विश्वासार्ह व डिजिटल करणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. CKYC 2.0 च्या आगमनाने भारतीय बँकिंग क्षेत्रातील एका नव्या आणि डिजिटल युगाची सुरुवात होणार आहे.