कर सवलत हवीय? जाणून घ्या 'स्मार्ट फॉर्म्युला'!

मुंबई: मार्च महिना जवळ आला की, प्रत्येक पगारदार व्यक्ती आणि छोट्या व्यावसायिकांच्या कपाळावर एकच आठी असते 'यावर्षी कर (Tax) कसा वाचवायचा?' योग्य नियोजनाअभावी अनेकजण शेवटच्या क्षणी घाईघाईने कुठेही पैसे गुंतवतात. परिणामी, कर तर वाचतो, पण भविष्यात अपेक्षित परतावा मिळत नाही. म्हणूनच, केवळ कर वाचवणे हा उद्देश न ठेवता, आर्थिक सुरक्षितता देणारे 'स्मार्ट टॅक्स प्लॅनिंग' करणे ही आजच्या काळाची गरज बनली आहे.

सध्या सरकारकडे कर भरण्यासाठी दोन पर्याय उपलब्ध आहेत: नवीन करप्रणाली (New Tax Regime) आणि जुनी करप्रणाली (Old Tax Regime). नवीन करप्रणालीत कराचे टप्पे (Slabs) कमी आणि सोपे असले, तरी त्यात बहुतांश सवलती मिळत नाहीत. याउलट, ज्यांना गुंतवणुकीच्या माध्यमातून कायदेशीररीत्या कर वाचवायचा आहे, त्यांच्यासाठी जुनी करप्रणाली आजही फायदेशीर मानली जाते. आणि या जुन्या करप्रणालीचा सर्वात मोठा आधारस्तंभ म्हणजे आयकर कायद्याचे कलम 80C (Section 80C).

काय आहे कलम 80C आणि त्याची मर्यादा?

जुनी करप्रणाली निवडणाऱ्या करदात्यांना कलम 80C अंतर्गत वार्षिक १.५ लाख रुपयांपर्यंतच्या गुंतवणुकीवर थेट कर वजावटीचा (Tax Deduction) लाभ मिळतो.

अनेक करदात्यांचा असा समज असतो की, वेगवेगळ्या योजनांमध्ये दीड-दीड लाख गुंतवले तर जास्त सूट मिळेल. पण तसे नाही. तुम्ही एकाच योजनेत १.५ लाख गुंतवा किंवा वेगवेगळ्या योजनांमध्ये विभागून गुंतवा; कलम 80C अंतर्गत मिळणारी कमाल एकूण सूट १.५ लाख रुपये इतकीच मर्यादित आहे.

या कलमांतर्गत गुंतवणूक करून तुम्ही तुमचा खिसा आणि भविष्य दोन्ही सुरक्षित करू शकता. यासाठीचे ४ सर्वोत्तम पर्याय खालीलप्रमाणे आहेत:

१. ELSS (इक्विटी लिंक्ड सेव्हिंग्ज स्कीम): जोखीम पत्करून जास्त परतावा

ज्या गुंतवणूकदारांना थोडी जोखीम पत्करण्याची तयारी आहे आणि दीर्घकाळात मोठा निधी उभा करायचा आहे, त्यांच्यासाठी ELSS हा एक उत्कृष्ट पर्याय आहे.

• स्वरूप: हा एक प्रकारचा म्युच्युअल फंड आहे, जो प्रामुख्याने शेअर बाजारात पैसे गुंतवतो.

• लॉक-इन कालावधी: कलम 80C च्या सर्व पर्यायांमध्ये याचा लॉक-इन कालावधी सर्वात कमी म्हणजेच केवळ ३ वर्षे आहे.

• फायदा: बाजाराची कामगिरी चांगली राहिल्यास, पारंपरिक योजनांपेक्षा यामध्ये खूप जास्त परतावा मिळण्याची शक्यता असते. मात्र, यात बाजारपेठेतील चढ-उतारांची जोखीम समाविष्ट असते.

२. PPF (पब्लिक प्रॉव्हिडंट फंड): सुरक्षिततेची हमी

जोखीम टाळणाऱ्या आणि सुरक्षित गुंतवणुकीला प्राधान्य देणाऱ्यांसाठी PPF हा सर्वात विश्वासार्ह आणि लोकप्रिय पर्याय आहे.

• स्वरूप: ही पूर्णपणे सरकारी योजना असल्यामुळे तुमचे पैसे १००% सुरक्षित राहतात.

• फायदा: या योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हे 'EEE' (Exempt-Exempt-Exempt) श्रेणीत येते. म्हणजेच, तुम्ही गुंतवलेली रक्कम, त्यावर मिळणारे व्याज आणि मुदतपूर्तीनंतर (Maturity) मिळणारी एकूण रक्कम या तिन्हींवर कोणताही कर लागत नाही. दीर्घकालीन बचतीसाठी हा सर्वोत्तम मार्ग आहे.

३. NSC (राष्ट्रीय बचत प्रमाणपत्र): स्थिर आणि निश्चित परतावा

पोस्ट ऑफिसमार्फत चालवली जाणारी NSC योजना मध्यम स्वरूपाच्या मुदतीसाठी सुरक्षित गुंतवणूक करू इच्छिणाऱ्यांसाठी उत्तम आहे.

• लॉक-इन कालावधी: या योजनेचा लॉक-इन कालावधी ५ वर्षांचा असतो.

• फायदा: यावर सरकारकडून निश्चित व्याजदर दिला जातो. बाजारातील चढ-उतारांचा या योजनेवर कोणताही परिणाम होत नाही, त्यामुळे तुमचा परतावा आणि गुंतवणूक दोन्ही सुरक्षित राहतात.

४. सुकन्या समृद्धी योजना: मुलींच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी

तुमच्या कुटुंबात लहान मुलगी असेल, तर तिच्या शिक्षणासाठी आणि लग्नासाठी निधी उभारताना कर वाचवण्याचा हा एक सर्वोत्तम मार्ग आहे.

• स्वरूप: अतिशय कमी रकमेतूनही या योजनेत गुंतवणूक सुरू करता येते. सरकार यावर आकर्षक व्याजदर देते.

• फायदा: PPF प्रमाणेच ही योजनाही पूर्णपणे करमुक्त आहे. मुलीच्या सुरक्षित भविष्यासाठी पालकांमध्ये ही योजना अत्यंत लोकप्रिय आहे.

केवळ 'टॅक्स वाचवायचा आहे' म्हणून मार्च महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात कुठेही पैसे टाकण्याची चूक करू नका. गुंतवणूक करण्यापूर्वी खालील गोष्टींचा विचार करा:

1. उद्दिष्ट निश्चित करा: तुम्हाला घर घ्यायचे आहे, मुलांचे शिक्षण की निवृत्तीचे नियोजन? त्यानुसार योजना निवडा.

2. जोखीम क्षमता ओळखा: तुम्ही बाजारातील चढ-उतार सहन करू शकत असाल तर ELSS निवडा, अन्यथा PPF किंवा NSC कडे वळा.

3. योग्य ताळमेळ साधा: केवळ एकाच योजनेत सर्व पैसे अडकवण्याऐवजी, गरजेनुसार सुरक्षित आणि जास्त परतावा देणाऱ्या योजनांमध्ये पैशांची विभागणी करा.

थोडक्यात सांगायचे तर, योग्य आणि वेळेवर केलेले कर नियोजन तुम्हाला केवळ आजचा कर वाचवून देत नाही, तर उद्याचे आर्थिक स्थैर्यही सुनिश्चित करते.