मुंबई: होळीचा उत्साह आणि रंगांची उधळण सुरू असताना अनेकदा आपल्या खिशातील नोटांनाही रंग लागतो किंवा त्या ओल्या होतात. अशा 'रंगीत' नोटा दुकानदार घेण्यास नकार देतात आणि सर्वसामान्यांची मोठी कोंडी होते. जर तुमच्याकडेही अशा रंगाने माखलेल्या नोटा असतील, तर घाबरण्याचे कारण नाही. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) नियमांनुसार या नोटा पूर्णपणे वैध आहेत.
रिझर्व्ह बँकेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, केवळ रंगाचे डाग पडले आहेत म्हणून कोणतीही नोट अवैध (Invalid) ठरत नाही. रंगाने माखलेली नोट कायदेशीररित्या वैध असते आणि ती कोणत्याही व्यवहारासाठी वापरता येते. सार्वजनिक किंवा खाजगी बँका अशा नोटा स्वीकारण्यास नकार देऊ शकत नाहीत.
जर तुमची नोट रंगाने जास्त खराब झाली असेल आणि ती व्यवहारात वापरणे कठीण जात असेल, तर तुम्ही ती कोणत्याही बँकेच्या शाखेत जाऊन बदलू शकता.
कुठे बदलता येईल: कोणत्याही सरकारी किंवा खाजगी बँकेत.
शुल्क: नोट बदलण्यासाठी बँक तुमच्याकडून एकही रुपया शुल्क आकारू शकत नाही.
प्रक्रिया: बँक नोटेची स्थिती तपासेल आणि रिझर्व्ह बँकेच्या 'नोटा परतावा नियमांनुसार' तुम्हाला नवीन नोट देईल.
रंग लागलेली नोट चालत असली तरी, काही अटींचे पालन करणे आवश्यक आहे:
महत्वाची माहिती झाकली जाणे: जर रंगाने नोटेचा सीरियल नंबर, रिझर्व्ह बँक गव्हर्नरची स्वाक्षरी किंवा महात्मा गांधींचा फोटो पूर्णपणे पुसला गेला असेल किंवा झाकला गेला असेल, तर ती बदलण्यात अडचण येऊ शकते.
राजकीय घोषणा: जर नोटेवर कोणत्याही प्रकारची राजकीय घोषणा, संदेश किंवा स्लोगन लिहिलेले असेल, तर रिझर्व्ह बँकेच्या 'क्लीन नोट पॉलिसी' अंतर्गत ती नोट स्वीकारली जाणार नाही.
फाटलेली नोट: जर नोट रंगाने माखण्यासोबतच फाटलेली (Mutilated) असेल, तर नोटेच्या स्थितीनुसार बँक काही टक्के रक्कम कापून उर्वरित रक्कम तुम्हाला परत करू शकते.
होळीच्या पाण्यात नोटा ओल्या झाल्यास त्या घाईघाईत वाळवू नका.
नोटा नेहमी सावलीत वाळवाव्यात.
थेट कडक उन्हात किंवा इस्त्री करून नोट वाळवणे टाळावे, कारण यामुळे नोटेच्या कागदाचा दर्जा खराब होऊन ती कडक होऊ शकते, ज्यामुळे ती फाटण्याची शक्यता वाढते.
जोपर्यंत नोटेवरील सुरक्षा चिन्हे आणि क्रमांक स्पष्ट आहेत, तोपर्यंत तुमच्या खिशातील रंगीत नोट ही 'खणखणीत' नाण्यासारखीच वैध आहे!