मुंबई : सोन्याच्या किमतींमध्ये अचानक झालेल्या मोठ्या घसरणीनंतर रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) सोन्याच्या कर्जाच्या पोर्टफोलिओवर बारकाईने लक्ष ठेवण्यास सुरुवात केली आहे. ३० जानेवारीपासून सोन्याच्या दरात सुमारे १५ टक्क्यांची घट झाल्यानंतर बँका आणि नॉन-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांवरील (NBFC) देखरेख अधिक तीव्र करण्यात आली आहे, अशी माहिती सूत्रांनी दिली.
गेल्या काही दिवसांत सोन्याने १.८३ लाख रुपये प्रति १० ग्रॅम या सर्वकालीन उच्चांकावरून थेट १.५४ लाख रुपये प्रति १० ग्रॅमपर्यंत घसरण केली. या तीव्र घसरणीमुळे नियामक यंत्रणेचे लक्ष वेधले गेले असून, सोन्याच्या तारणावर कर्ज देणाऱ्या कंपन्यांवर कडक नजर ठेवण्याची गरज निर्माण झाली आहे. सोमवारी सोन्याच्या दरात काहीशी सुधारणा दिसली असली, तरी धोका अद्याप कायम असल्याचे सूत्रांचे म्हणणे आहे.
रिझर्व्ह बँकेच्या चिंतेमागे दोन प्रमुख बाबी आहेत:
थकबाकीदार सोन्याच्या कर्जांच्या पोर्टफोलिओमध्ये तीव्र वाढ
तारण ठेवलेल्या सोन्याच्या प्रत्यक्ष टनेजमध्ये वाढ न होता, केवळ सोन्याच्या किमती वाढल्यामुळे कर्जाच्या AUM मध्ये झालेली वाढ
याशिवाय, असुरक्षित कर्जांऐवजी लहान तिकिट आकाराच्या सोन्याच्या कर्जांकडे कर्जदारांचा कल वाढत असल्याने जोखीम अधिक वाढत असल्याचे निरीक्षण नोंदवले गेले आहे.
देशातील आघाडीच्या सुवर्ण वित्तपुरवठादारांच्या आकडेवारीनुसार, दुसऱ्या तिमाहीत सुवर्ण कर्जाचे व्यवस्थापनाखालील मालमत्ता (AUM) १.२५ लाख कोटी रुपये झाली असून, ती वर्षभरात ४० टक्क्यांनी वाढली आहे.
तिसऱ्या तिमाहीत एका मोठ्या सुवर्ण कर्ज संस्थेचा AUM ३८,७५४ कोटी रुपये झाला असून, तो मागील वर्षीच्या तुलनेत ५८ टक्क्यांहून अधिक वाढ दर्शवतो.
रिझर्व्ह बँकेच्या बँक कर्जाच्या क्षेत्रीय तैनाती अहवालानुसार, सोन्याच्या दागिन्यांवर दिली जाणारी बँक कर्जे ३.८३ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचली असून, चालू आर्थिक वर्षात त्यात ८६ टक्क्यांची मोठी वाढ झाली आहे.
गेल्या १२ महिन्यांत एकाच तारणावर टॉप-अप कर्जे घेण्याची प्रवृत्ती वाढली आहे, विशेषतः लहान तिकिट कर्जांमध्ये. यामुळे एलटीव्ही (Loan-to-Value) प्रमाण किती धोक्याच्या पातळीवर जात आहे, हे पुढील चक्र स्पष्ट करेल, असे एका बँकरने सांगितले.
सोन्याच्या कर्जावर एलटीव्ही प्रमाण साधारणतः ७५ ते ८५ टक्क्यांदरम्यान असते.
₹२ लाखांपर्यंतच्या कर्जासाठी एलटीव्ही: ८५%
₹५ लाखांपेक्षा जास्त कर्जासाठी एलटीव्ही: ७५%
सोन्याच्या दरात तीव्र चढउतार झाल्यास, कर्जाची उपलब्ध मर्यादा आपोआप कमी होते. त्यामुळे कर्जदारांना पूर्व-परतफेड किंवा अंशतः परतफेड करावी लागू शकते. “कर्ज थकबाकी आणि सोन्याचे लिलाव वाढत आहेत का, यावर आम्ही बारकाईने लक्ष ठेवणार आहोत,” असे एका सूत्राने स्पष्ट केले.
सुवर्ण कर्ज व्यवसायावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असलेल्या काही वित्तीय संस्थांच्या शेअर किमतींवर अलिकडच्या ट्रेडिंग सत्रांमध्ये दबाव दिसून आला आहे.