बँक लॉकर म्हणजे आपल्या दागिन्यांसाठी, महत्त्वाच्या कागदपत्रांसाठी आणि मौल्यवान वस्तूंसाठी सर्वात सुरक्षित पर्याय मानला जातो. मात्र, जर लॉकरमधूनच चोरी झाली तर ग्राहकांनी काय करावे? बँक भरपाई देते का? आणि किती? याबाबत अनेकांना स्पष्ट माहिती नसते. चला, सविस्तर जाणून घेऊया.
बँक लॉकर हा बँकेच्या स्ट्राँग रूममध्ये ठेवलेला एक सुरक्षित धातूचा बॉक्स असतो. ग्राहक वार्षिक शुल्क भरून लॉकर भाड्याने घेतात. सुरक्षेसाठी बँका खालील उपाय वापरतात:
युनिक की सिस्टीम
ड्युअल की सिस्टीम (ग्राहक + बँक)
डिजिटल सुरक्षा यंत्रणा
सीसीटीव्ही व प्रवेश नियंत्रण प्रणाली
या सर्व उपायांचा उद्देश अनधिकृत प्रवेश रोखणे हा असतो.
जर तुम्हाला लॉकरमधून वस्तू चोरीला गेल्याचा संशय आला तर:
संबंधित शाखेत लेखी तक्रार देणे अत्यावश्यक आहे. बँकेला अंतर्गत चौकशी करणे बंधनकारक असते.
जवळच्या पोलीस स्टेशनमध्ये एफआयआर दाखल करा. हे विमा दावा किंवा नुकसानभरपाईसाठी आवश्यक ठरते.
जर तपासात खालील गोष्टी सिद्ध झाल्या तर बँक जबाबदार ठरते:
सुरक्षा यंत्रणेतील त्रुटी
कर्मचाऱ्यांची निष्काळजीपणा
फसवणूक किंवा गैरव्यवहार
स्ट्राँग रूम देखभालीकडे दुर्लक्ष
Reserve Bank of India च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार:
बँकेच्या निष्काळजीपणामुळे लॉकरमधील वस्तूंचे नुकसान किंवा चोरी झाल्यास बँकेने ग्राहकाला वार्षिक लॉकर भाड्याच्या 100 पट भरपाई द्यावी लागते.
उदा. जर वार्षिक भाडे ₹3,000 असेल, तर भरपाईची कमाल रक्कम ₹3,00,000 पर्यंत असू शकते.
जर नुकसान भूकंप, पूर किंवा इतर नैसर्गिक आपत्तीमुळे झाले आणि बँकेचा निष्काळजीपणा सिद्ध झाला नाही, तर:
बँकेची जबाबदारी मर्यादित असू शकते
ग्राहकाने स्वतःचा विमा घेतलेला असल्यास तो उपयुक्त ठरतो
अनेक बँका लॉकरमधील वस्तूंसाठी स्वतंत्र विमा देत नाहीत.
म्हणून:
मौल्यवान वस्तूंसाठी स्वतंत्र ज्वेलरी इन्शुरन्स घेणे योग्य
वस्तूंचे फोटो, बिल आणि पुरावे सुरक्षित ठेवणे आवश्यक
लॉकरचे वार्षिक शुल्क:
आकारानुसार बदलते
शहर/ग्रामीण भागानुसार वेगळे असते
आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीला भरावे लागते
याशिवाय:
प्रशासकीय शुल्क
अतिरिक्त भेटींसाठी शुल्क
चावी हरवल्यास बदल शुल्क
थकीत भाड्यावर दंड
जबरदस्तीने लॉकर उघडण्याचा खर्च
- लॉकर करार नीट वाचा
- लॉकर भेटींची नोंद ठेवा
- महत्त्वाच्या वस्तूंची यादी तयार ठेवा
- स्वतंत्र विमा काढा
- तक्रार लेखी स्वरूपातच करा
बँक लॉकर सुरक्षित असले तरी 100% जोखीममुक्त नसतात.
Reserve Bank of India च्या नियमांनुसार बँकेच्या निष्काळजीपणामुळे नुकसान झाले तर ग्राहकाला वार्षिक भाड्याच्या 100 पट भरपाई मिळू शकते.
मात्र नैसर्गिक आपत्ती किंवा बँकेची चूक सिद्ध न झाल्यास भरपाई मर्यादित असू शकते. त्यामुळे ग्राहकांनी सतर्क राहून विमा संरक्षण आणि योग्य कागदपत्रे ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे.