मुंबई : ऑनलाइन फसवणूक प्रकरणांमध्ये बँकेची जबाबदारी ठरवताना ग्राहकाच्या वर्तनालाही महत्त्व आहे, असे स्पष्ट करत मुंबईतील एका प्रकरणात जिल्हा ग्राहक तक्रार निवारण आयोगाने तक्रारदाराची मागणी फेटाळली आहे. नेटफ्लिक्स सदस्यत्वाच्या नावाखाली फसवणूक होऊन १.२५ लाख रुपयांहून अधिक रक्कम गमावलेल्या नागरिकाने बँकेविरोधात दाखल केलेली तक्रार आयोगाने नामंजूर केली.
जानेवारी २०२२ मध्ये तक्रारदार नेटफ्लिक्सचे सदस्यत्व नूतनीकरण करण्याचा प्रयत्न करत होता. त्याला ई-मेलद्वारे आलेल्या एका लिंकवर त्याने क्लिक केले. तो ई-मेल प्रत्यक्षात नेटफ्लिक्सकडून आलेला नसल्याचे त्याच्या लक्षात आले नाही.
त्या लिंकवर क्लिक केल्यानंतर त्याने आपल्या कार्डची माहिती तसेच बँकेकडून आलेला वन-टाइम पासवर्ड (OTP) भरला. काही सेकंदांतच त्याच्या मोबाईलवर १,२५,६६५ रुपयांचा व्यवहार झाल्याचा संदेश आला.
खरे तर नेटफ्लिक्सचे शुल्क केवळ ७९९ रुपये होते. त्यामुळे आपली फसवणूक झाल्याचे लक्षात येताच त्याने तत्काळ बँकेशी तसेच पोलिसांच्या सायबर सेलशी संपर्क साधला.
या प्रकरणावर निर्णय देताना जिल्हा ग्राहक तक्रार निवारण आयोग (उपनगर) चे अध्यक्ष प्रदीप कडू आणि सदस्य गौरी एम. कापसे यांनी तक्रारदार फसवणुकीचा बळी ठरल्याचे मान्य केले.
मात्र, आयोगाने ठामपणे नमूद केले की -
ग्राहकाने स्वतः फसवणूक करणाऱ्यांना ओटीपी दिला असल्यामुळे हा निष्काळजीपणा मानला जातो. अशा परिस्थितीत बँकेला जबाबदार धरता येत नाही.
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, ग्राहकाच्या निष्काळजीपणामुळे नुकसान झाले असल्यास संपूर्ण नुकसान ग्राहकालाच सहन करावे लागते, असे आयोगाने स्पष्ट केले.
बँकेने न्यायालयात पुढील मुद्दे मांडले -
संबंधित व्यवहार ओटीपी पडताळणीनंतर सुरक्षित पद्धतीने झाला.
ओटीपी हा गोपनीय असतो आणि तो फक्त खातेदारालाच माहीत असतो.
ग्राहकाने फसव्या लिंकवर क्लिक करून स्वतःच आपली माहिती आणि ओटीपी दिला.
सर्व तपशील अचूक असल्याने व्यवहार नाकारण्याचे बँकेकडे कोणतेही कारण नव्हते.
या कारणांमुळे बँकेच्या सेवेत कोणतीही त्रुटी आढळत नसल्याचा निष्कर्ष आयोगाने काढला आणि तक्रार फेटाळली.
हा निकाल सर्व ग्राहकांसाठी एक महत्त्वाचा इशारा आहे.
कोणत्याही लिंकवर क्लिक करताना काळजी घ्या
ओटीपी, कार्ड तपशील किंवा सीव्हीव्ही कधीही शेअर करू नका
अधिकृत वाटणाऱ्या ई-मेल्स व मेसेजेसची खात्री करूनच प्रतिसाद द्या
कारण एकदा ओटीपी दिला, तर फसवणूक झाल्यास त्याची जबाबदारी ग्राहकालाच घ्यावी लागते.