नवी दिल्ली: देशभरात 10, 20 आणि 50 रुपयांच्या नोटांचा तुटवडा असल्याची चर्चा काही दिवसांपासून सुरू होती. किरकोळ व्यवहार करताना अनेकदा सुटे पैसे मिळत नसल्यामुळे नागरिकांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला होता. मात्र केंद्र सरकारने संसदेत या संदर्भात स्पष्ट भूमिका मांडत बाजारात लहान मूल्याच्या नोटांची कोणतीही कमतरता नसल्याचे सांगितले आहे.
केंद्रीय वित्त राज्यमंत्री Pankaj Chaudhary यांनी राज्यसभेत दिलेल्या माहितीनुसार, Reserve Bank of India (RBI) कडून देशभरात नोटांचा पुरवठा सुरळीतपणे सुरू आहे. त्यामुळे 10, 20 आणि 50 रुपयांच्या नोटांचा तुटवडा असल्याच्या चर्चा तथ्यहीन असल्याचे सरकारने स्पष्ट केले.
सरकारने संसदेत दिलेल्या आकडेवारीनुसार चालू आर्थिक वर्षात 26 फेब्रुवारीपर्यंत मोठ्या प्रमाणावर लहान मूल्याच्या नोटा बाजारात वितरित करण्यात आल्या आहेत.
10 रुपयांच्या नोटा: 439.40 कोटी
20 रुपयांच्या नोटा: 193.70 कोटी
50 रुपयांच्या नोटा: 130.30 कोटी
तुलनेत मागील आर्थिक वर्षात (2025) खालील प्रमाणात नोटा वितरित करण्यात आल्या होत्या:
10 रुपयांच्या नोटा: 180 कोटी
20 रुपयांच्या नोटा: 150 कोटी
50 रुपयांच्या नोटा: 300 कोटी
या आकडेवारीवरून बाजारात लहान मूल्याच्या नोटांचा पुरवठा नियमित सुरू असल्याचे सरकारने सांगितले.
रिझर्व्ह बँकेच्या स्पष्टीकरणानुसार, परंपरेने 10, 20 आणि 50 रुपयांच्या नोटा एटीएममधून मोठ्या प्रमाणात वितरित केल्या जात नाहीत. त्यामुळे एटीएममधून या नोटा कमी मिळतात. यामुळे अनेकांना बाजारात नोटांची कमतरता असल्याचा गैरसमज होतो.
लहान मूल्याच्या नोटांचे वितरण अधिक सुलभ करण्यासाठी सरकारने पायलट प्रोजेक्ट सुरू केला आहे. या प्रकल्पांतर्गत छोट्या मूल्यवर्गाच्या नोटा स्थानिक वितरकांमार्फत थेट नागरिकांपर्यंत पोहोचवल्या जाणार आहेत. त्यामुळे किरकोळ व्यवहारांसाठी लागणाऱ्या नोटा सहज उपलब्ध होतील.
सरकारच्या माहितीनुसार, रोख व्यवहारांसोबत डिजिटल पेमेंटचा वापरही झपाट्याने वाढत आहे.
31 डिसेंबर 2025 पर्यंत RuPay KCC कार्डद्वारे 3.72 लाख डिजिटल व्यवहार झाले असून त्यांची एकूण किंमत 111.17 कोटी रुपये आहे.
यामुळे दैनंदिन व्यवहारांसाठी केवळ रोख रकमेवर अवलंबित्व कमी होत असल्याचेही मंत्र्यांनी नमूद केले.
केंद्र सरकारने स्पष्ट केले की देशात 10, 20 आणि 50 रुपयांच्या नोटांचा कोणताही तुटवडा नाही. नोटा, नाणी आणि वाढते डिजिटल व्यवहार यामुळे नागरिकांच्या दैनंदिन आर्थिक व्यवहारांची गरज सहज पूर्ण होत आहे.