भारतामध्ये घर खरेदी करण्याच्या पद्धतीत गेल्या काही वर्षांत मोठा बदल दिसून येत आहे. पूर्वी बहुतांश लोक स्वतःच्या नावावर (सिंगल लोन) घर खरेदी करत असत. मात्र आता पती-पत्नी किंवा कुटुंबातील सदस्य संयुक्तपणे (Joint Home Loan) घर खरेदी करण्याकडे झुकत आहेत.
संयुक्त गृहकर्ज आणि मालमत्तेची संयुक्त मालकी ही केवळ ट्रेंड नाही, तर योग्य नियोजन केल्यास आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरणारी रणनीती बनत आहे.
संयुक्त गृहकर्ज म्हणजे दोन किंवा अधिक व्यक्तींनी एकत्रितपणे बँकेकडून गृहकर्ज घेणे. सहसा पती-पत्नी, पालक-मुलं किंवा भाऊ-बहिणी अशा नात्यातील लोक हे कर्ज एकत्र घेतात.
दोन व्यक्तींच्या उत्पन्नाची बेरीज केल्यामुळे बँकेचा विश्वास वाढतो. त्यामुळे मोठ्या किमतीचे घर घेण्यासाठी अधिक कर्ज मिळण्याची शक्यता वाढते. उदाहरणार्थ, ४० लाखांच्या कर्जावर सुमारे ₹32,000 ते ₹35,000 EMI येऊ शकतो, जो दोन उत्पन्नावर सहज हाताळता येतो.
दोन्ही अर्जदारांचा CIBIL स्कोअर चांगला असल्यास बँका कमी व्याजदर देऊ शकतात. यामुळे कर्जाचा एकूण खर्च कमी होतो आणि कर्ज अधिक परवडणारे बनते.
दोन उत्पन्न स्रोत आणि नोकरीतील स्थिरता यामुळे बँकेसाठी जोखीम कमी होते. त्यामुळे संयुक्त कर्जामध्ये मंजुरीची प्रक्रिया अधिक जलद आणि सुलभ होते.
संयुक्त कर्ज आणि संयुक्त मालकी असल्यास दोन्ही अर्जदारांना स्वतंत्रपणे कर सवलती मिळू शकतात. आयकर कायद्यातील कलम 80C आणि कलम 24 अंतर्गत ही सवलत मिळते. मात्र यासाठी मालकीचा हिस्सा स्पष्ट असणे आणि EMI त्याच प्रमाणात भरला जाणे आवश्यक आहे.
एकट्याने EMI भरण्यापेक्षा दोन व्यक्तींमध्ये तो विभागला गेल्यामुळे आर्थिक ताण कमी होतो आणि घरगुती बजेट संतुलित राहते.
संयुक्त गृहकर्जामध्ये कर्ज पात्रता अधिक असते, कारण दोन उत्पन्नांचा आधार मिळतो. EMI चा भार विभागला जातो आणि कर सवलतीही दोघांना मिळतात. याउलट, सिंगल लोनमध्ये सर्व जबाबदारी एकाच व्यक्तीवर येते, कर्ज मर्यादा तुलनेने कमी असते आणि कर लाभही मर्यादित राहतात.
त्यामुळे आर्थिक स्थैर्य आणि फायदे पाहता संयुक्त कर्ज हा पर्याय अधिक फायदेशीर ठरतो.
संयुक्त गृहकर्ज घेताना काही गोष्टी महत्त्वाच्या ठरतात. ज्या व्यक्तीचे उत्पन्न अधिक आणि स्थिर आहे, ती मुख्य अर्जदार असावी. दोघांचाही CIBIL स्कोअर चांगला असणे आवश्यक आहे. मालमत्तेतील हिस्सा स्पष्टपणे निश्चित करावा आणि EMI योगदान देखील स्पष्ट ठेवावे.
जर तुम्ही घर खरेदी करण्याचा विचार करत असाल, तर संयुक्त गृहकर्ज हा एक स्मार्ट पर्याय ठरू शकतो. यामुळे तुम्हाला अधिक मोठी कर्जरक्कम मिळवता येते, EMI चा ताण कमी होतो आणि कर बचतीच्या दुहेरी संधी मिळतात.
मात्र, यासाठी योग्य नियोजन आणि आर्थिक पारदर्शकता राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
घरखरेदीच्या बदलत्या ट्रेंडमध्ये संयुक्त गृहकर्ज हा केवळ पर्याय नसून एक शहाणपणाचा आर्थिक निर्णय ठरत आहे. योग्य नियोजन, स्पष्टता आणि परस्पर विश्वास यांच्या आधारे हा पर्याय दीर्घकालीन फायदे देणारा ठरू शकतो.