मुंबई : भारतीय चलन बाजारात शुक्रवारी मोठी उलथापालथ पाहायला मिळाली. अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपया तब्बल ५७ पैशांनी घसरत ९०.८६ या एका महिन्याच्या नीचांकी पातळीवर पोहोचला. आयातदारांकडून वाढलेली डॉलरची मागणी, सतत सुरू असलेले परकीय भांडवल बाहेर जाणे आणि रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाकडून (RBI) मर्यादित हस्तक्षेप यामुळे रुपयावर तीव्र दबाव निर्माण झाला.
चलन व्यापाऱ्यांच्या मते, हा गेल्या एका महिन्यातील सर्वात मोठा एका दिवसाचा घसरणीचा आकडा आहे. ब्लूमबर्गच्या आकडेवारीनुसार, रुपया डॉलरच्या तुलनेत ५७ पैशांनी घसरून ९०.८६ वर बंद झाला असून, केवळ जानेवारी महिन्यातच रुपयाची घसरण १.१० टक्क्यांपर्यंत पोहोचली आहे.
चालू आर्थिक वर्षात आतापर्यंत रुपया ६.३२ टक्क्यांनी घसरला असून, ही गेल्या तीन वर्षांतील सर्वात वाईट कामगिरी मानली जात आहे. आशियाई चलनांच्या तुलनेत रुपया सध्या सर्वाधिक दबावाखाली असलेले चलन ठरले आहे.
आंतरराष्ट्रीय बाजारात डॉलर मजबूत झाल्याने रुपयाची अडचण अधिक वाढली आहे. डॉलर निर्देशांक पुन्हा वाढत ९९.२८ या सहा आठवड्यांच्या उच्चांकावर पोहोचला असून, त्यामुळे उदयोन्मुख बाजारातील चलनांवर दबाव निर्माण झाला आहे.
एचडीएफसी सिक्युरिटीजचे संशोधन विश्लेषक दिलीप परमर म्हणाले,
“रिझर्व्ह बँक बाजारातून जवळपास अनुपस्थित असतानाही डॉलरची मागणी खूप मोठी होती. फॉरेक्स स्वॅप रेफरन्स रेट विंडो दरम्यान मोठ्या प्रमाणात डॉलर खरेदी झाली. त्यामुळे दिवसभर रुपया कमकुवत होत राहिला.”
त्यांच्या मते, भारत-अमेरिका व्यापार करारात सुरू असलेला विलंब आणि सततचे परकीय भांडवल बाहेर जाणे यामुळे रुपयावरील दबाव कायम राहण्याची शक्यता आहे. नजीकच्या काळात रुपया ८९.९० ते ९१.१० या श्रेणीत व्यवहार करू शकतो.
जानेवारी महिन्यात आतापर्यंत परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (FPI) सुमारे २.५ अब्ज डॉलर्सची इक्विटी गुंतवणूक काढून घेतली आहे, ज्याचा थेट परिणाम रुपयावर झाला आहे.
एका सरकारी मालकीच्या बँकेच्या डीलरने सांगितले की,
“तेल आयातदारांव्यतिरिक्त बँका आणि कॉर्पोरेट्सही त्यांच्या गुंतवणुकीचे संरक्षण करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात डॉलर खरेदी करत आहेत. भू-राजकीय तणावांमुळेही बाजारातील अनिश्चितता वाढली आहे.”
फिनरेक्स ट्रेझरी अॅडव्हायझर्स एलएलपीचे ट्रेझरी प्रमुख अनिल कुमार भन्साळी यांच्या मते,
शुक्रवारी नॉन-डिलिव्हरेबल फॉरवर्ड (NDF) मार्केटमध्ये सुमारे ३ अब्ज डॉलर्सच्या परिपक्व स्थितीमुळे रुपयाच्या घसरणीला अधिक गती मिळाली.
भारत-अमेरिका व्यापार कराराबाबत असलेली अनिश्चितता, सततचे परकीय चलन बाहेर जाणे आणि रिझर्व्ह बँकेच्या शॉर्ट फॉरवर्ड पोझिशन्स यामुळे रुपया पुढील काळात आणखी दबावाखाली राहण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
“हा दबाव कायम राहिल्यास मार्चपूर्वी रुपया ९२ प्रति डॉलर या पातळीपर्यंत पोहोचू शकतो,” असा अंदाज भन्साळी यांनी व्यक्त केला.
रुपयाची सध्याची घसरण ही केवळ तात्पुरती नसून, जागतिक आर्थिक घडामोडी, व्यापार करारांतील अनिश्चितता आणि भांडवली प्रवाह यांचा एकत्रित परिणाम असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. येत्या आठवड्यांत रिझर्व्ह बँकेची भूमिका आणि जागतिक बाजारातील हालचाली रुपयाची पुढील दिशा ठरवतील.