मुंबई: आजच्या डिजिटल युगात सायबर फसवणुकीच्या घटनांनी कळस गाठला आहे. एका छोट्याशा चुकीमुळे किंवा एका 'ओटीपी'मुळे आयुष्यभराची पुंजी लंपास होऊ शकते. इतकेच नाही तर, तुमच्या नकळत तुमच्या पॅन कार्डचा (PAN Card) वापर करून कोणीही कर्ज घेऊ शकते. या सर्व धोक्यांपासून वाचण्यासाठी 'क्रेडिट फ्रीझ' (Credit Freeze) हे एक अत्यंत प्रभावी साधन मानले जाते. यालाच आर्थिक ओळखीचे 'ब्रह्मास्त्र' म्हटले जात आहे.
क्रेडिट फ्रीझ हे एक असे सुरक्षा कवच आहे जे तुमच्या क्रेडिट रिपोर्टवरचा प्रवेश (Access) मर्यादित करते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जेव्हा तुम्ही तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट 'फ्रीझ' करता, तेव्हा कोणतीही बँक किंवा वित्तीय संस्था तुमचा क्रेडिट इतिहास (Credit History) तपासू शकत नाही.
बँका नवीन कर्ज मंजूर करण्यापूर्वी किंवा क्रेडिट कार्ड जारी करण्यापूर्वी तुमचा सिबिल (CIBIL) स्कोर पाहतात. जर तुमचा रिपोर्ट लॉक असेल, तर बँकांना तो पाहता येणार नाही आणि परिणामी, भामटे तुमच्या नावावर नवीन खाते उघडू शकणार नाहीत.
अनेकांना असे वाटते की क्रेडिट फ्रीझ केल्यावर आपली कार्डे बंद होतील. मात्र, तसे नाही:
सध्याच्या खात्यांवर परिणाम नाही: तुमची जुनी क्रेडिट कार्डे आणि कर्जे तुम्ही पूर्वीप्रमाणेच वापरू शकता.
डेटा चोरीपासून संरक्षण: जरी गुन्हेगारांकडे तुमचा पॅन किंवा फोन नंबर असला, तरी रिपोर्ट ॲक्सेस नसल्यामुळे बँका कर्ज अर्ज फेटाळून लावतील.
पूर्ण नियंत्रण: जेव्हा तुम्हाला स्वतःला कर्जाची गरज असेल, तेव्हा तुम्ही हे लॉक तात्पुरते काढू (Unfreeze) शकता.
पुढील परिस्थितीमध्ये क्रेडिट फ्रीझ करणे शहाणपणाचे ठरते:
कागदपत्रे हरवल्यास: आधार किंवा पॅन कार्ड हरवले असेल तर फसवणुकीचा धोका वाढतो.
संशयास्पद हालचाल: बँक खात्यात किंवा फोनवर अनपेक्षित व्यवहार किंवा मॅसेज येत असतील तर.
कर्जाची गरज नसल्यास: जर तुम्ही पुढील काही महिने कोणतेही नवीन कर्ज किंवा क्रेडिट कार्ड घेणार नसाल, तर सुरक्षा म्हणून ते लॉक ठेवणे कधीही चांगले.
भारतामध्ये मुख्यत्वे चार क्रेडिट ब्युरो ही सुविधा देतात. तुम्हाला या प्रत्येकाच्या वेबसाइट किंवा ॲपवर जाऊन स्वतंत्रपणे ही प्रक्रिया करावी लागेल:
CIBIL (TransUnion)
Experian
Equifax
CRIF High Mark
जेव्हा तुम्हाला खरोखर नवीन कर्जासाठी अर्ज करायचा असेल, तेव्हा तुम्हाला हा 'फ्रीझ' हटवावा लागेल. ही प्रक्रिया ऑनलाइन असून काही मिनिटांपासून काही तासांत पूर्ण होते.
वाढत्या सायबर क्राईमच्या काळात फक्त सावध राहून चालणार नाही, तर तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर करून स्वतःला सुरक्षित ठेवणे गरजेचे आहे. 'क्रेडिट फ्रीझ' हा तुमच्या आर्थिक सुरक्षिततेची सर्वात मजबूत किल्ली आहे.