मुंबई: देशातील बँकिंग क्षेत्रात सोन्याच्या कर्जांचा वेगाने वाढणारा ट्रेंड आता स्पष्टपणे दिसू लागला आहे. वर्षानुवर्षे तब्बल १२८% वाढ नोंदवत सोन्याच्या कर्जांनी वैयक्तिक कर्ज विभागाला मोठी चालना दिली आहे. परिणामी ३१ जानेवारीपर्यंत एकूण बँक कर्जात १४.४% वाढ झाली आहे.
Reserve Bank of India (RBI) च्या क्षेत्रनिहाय कर्ज वितरणाच्या आकडेवारीनुसार, वैयक्तिक कर्जे ही सध्या सर्वाधिक वेगाने वाढणारी श्रेणी ठरली आहे. एकूण बँक कर्जामध्ये ३४.५% वाटा वैयक्तिक कर्जांचा असून, हा हिस्सा सुमारे एक तृतीयांश आहे. सेवाक्षेत्र दुसऱ्या क्रमांकावर आहे, ज्यामध्ये एनबीएफसींना दिले जाणारे कर्ज सर्वाधिक वेगाने वाढत आहे.
सोन्याच्या दागिन्यांवर आधारित थकित कर्जांनी पहिल्यांदाच ४ लाख कोटी रुपयांचा टप्पा ओलांडला आहे. ३१ जानेवारी रोजी हा आकडा ४,००,५१७ कोटी रुपये इतका झाला. वाढीव बँक कर्जात सोन्याच्या कर्जाचा सुमारे ९% वाटा आहे.
२६ जानेवारी २०२४ ते ३१ जानेवारी २०२६ या दोन वर्षांच्या कालावधीत सोन्याच्या कर्जांमध्ये जवळपास ३.१ लाख कोटी रुपयांची वाढ झाली. म्हणजेच अवघ्या दोन वर्षांत सुमारे ३३८% वाढ नोंदवली गेली असून, कर्ज पोर्टफोलिओ चार पटींनी विस्तारला आहे.
सोन्याच्या किमतीत प्रचंड वाढ – मागील दोन वर्षांत सोन्याच्या दरात सुमारे १५२% वाढ झाली आहे. त्यामुळे त्याच सोन्यावर अधिक कर्ज मिळू लागले.
नियामक बदल – रिझर्व्ह बँकेच्या निर्देशानुसार बँकांनी सोन्याने सुरक्षित कर्जांना स्वतंत्र “सुवर्ण कर्ज” म्हणून वर्गीकृत करण्यास सुरुवात केली. त्यामुळे आकडेवारीत स्पष्ट वाढ दिसू लागली.
जिथे वैयक्तिक कर्जे आणि विशेषतः सोन्याची कर्जे वेगाने वाढत आहेत, तिथे औद्योगिक कर्जांमध्ये मिश्र चित्र आहे.
सूक्ष्म, लघु व मध्यम उद्योग (MSME) क्षेत्रातील कर्जे वाढत आहेत.
मात्र मोठ्या कॉर्पोरेट कंपन्यांकडील कर्जउचल अजूनही मंदावलेली आहे.
३१ जानेवारी २०२६ रोजी, २४ जानेवारी २०२५ च्या तुलनेत बिगर-अन्न बँक कर्ज १४.४% ने वाढले आहे.
२१ मार्च २०२५ पासून सुरू झालेल्या आर्थिक वर्षात आतापर्यंत कर्जवाढ १२% झाली असून, बिगर-अन्न कर्ज पुस्तकात सुमारे २१.८ लाख कोटी रुपयांची भर पडली आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, सोन्यावरील वाढती कर्जउचल ही घरगुती वित्तीय गरजा आणि अल्पकालीन निधी उभारणीच्या प्रवृत्तीचे द्योतक आहे. वाढत्या महागाईच्या पार्श्वभूमीवर आणि सोन्याच्या उच्च किमतीमुळे, कर्जदारांना उपलब्ध असलेली कर्जमर्यादा वाढली आहे.
यामुळे भारताच्या क्रेडिट लँडस्केपमध्ये वैयक्तिक कर्जांचा प्रभाव अधिक दृढ होत असल्याचे चित्र समोर येत आहे. आगामी काळात व्याजदर, सोन्याचे दर आणि नियामक धोरणे यावर या ट्रेंडचा वेग अवलंबून राहणार आहे.