बँकेचे कर्ज किंवा क्रेडिट कार्डचे बिल, म्हणजेच तुमचा EMI भरण्यास अवघ्या १ दिवसाचा उशीर झाला, तर CIBIL Score खराब होतो का? हा प्रश्न कर्ज घेणाऱ्या प्रत्येकाच्या मनात कधी ना कधी नक्कीच येतो. कधी पगाराला उशीर होणे, तर कधी अनपेक्षित खर्च उद्भवणे अशा परिस्थितीमुळे घर किंवा गाडीचा EMI हुकणे ही एक सामान्य समस्या आहे. खात्यात पुरेसे पैसे नसल्यामुळे ऑटो-डेबिट (Auto-Debit) EMI बाऊन्स होतो आणि मनात एकच भीती निर्माण होते - "आता माझा सिबिल स्कोअर खराब होणार का?"
परंतु, १ दिवसाचा उशीर खरोखरच तुमचा आर्थिक इतिहास खराब करतो का? यामागील नेमके नियम आणि बँकांची कार्यपद्धती काय आहे, याचा हा सविस्तर आढावा.
जेव्हा कर्जाचा EMI बाऊन्स होतो, तेव्हा काळजी वाटणे साहजिक आहे. कारण भविष्यात नवीन कर्ज घेताना किंवा क्रेडिट कार्ड काढताना याच 'सिबिल स्कोअर'च्या जोरावर तुम्हाला कमी व्याजदराचा फायदा मिळतो. आर्थिक मानकांनुसार, क्रेडिट स्कोअर ३०० ते ९०० च्या दरम्यान असतो आणि ७५० पेक्षा जास्त स्कोअर हा उत्तम मानला जातो.
पण दिलासादायक बाब अशी की, केवळ एका दिवसाच्या विलंबाने तुमच्या क्रेडिट स्कोअरवर आपोआप किंवा एका रात्रीत कोणताही मोठा नकारात्मक परिणाम होत नाही. तुम्ही तो चुकलेला EMI किती लवकर भरता, यावर सर्व काही अवलंबून असते.
EMI चुकल्यानंतर बँका थेट सिबिलकडे तक्रार करत नाहीत. त्यामागे एक ठराविक प्रक्रिया असते:
दंड आणि बाऊन्स चार्जेस: जर तुमचा EMI हा ECS, NACH किंवा ऑटो-डेबिटशी जोडलेला असेल आणि खात्यात पैसे नसल्याने तो कट झाला नाही, तर बँक आधी 'ईएमआय बाऊन्स चार्जेस' (Bounce Charges) आणि उशिरा पेमेंट केल्याबद्दल दंड आकारते.
बँकेचे अलर्ट्स: यानंतर, कर्ज देणाऱ्या बँकेकडून थकीत रक्कम भरण्यासाठी तुम्हाला रिमाइंडर मेसेज, ईमेल आणि फोन कॉल्सद्वारे अलर्ट पाठवले जातात. सुरुवातीच्या टप्प्यात बँक याला 'गंभीर डिफॉल्ट' न मानता केवळ 'थकबाकी' (Overdue) म्हणून पाहते.
आर्थिक तज्ज्ञांचा सल्ला:
"EMI बाऊन्स झाल्यानंतरचे सुरुवातीचे दिवस अत्यंत महत्त्वाचे असतात. बहुतेक बँका क्रेडिट ब्युरोला (CIBIL) माहिती पाठवण्यापूर्वी ग्राहकांना ३ ते १५ दिवसांचा सवलतीचा कालावधी (Grace Period) देतात. जर तुम्ही या कालावधीत थकीत रक्कम भरली, तर फक्त बँकेचा दंड लागू होतो, तुमच्या सिबिल स्कोअरला कोणताही धक्का लागत नाही."
जेव्हा एखादी थकबाकी बँकांच्या 'रिपोर्टिंग कालावधी' (Reporting Cycle) पेक्षा जास्त काळ प्रलंबित राहते आणि त्याची अधिकृत नोंद क्रेडिट ब्युरोला दिली जाते, तेव्हाच परिस्थिती चिंताजनक बनते.
एक EMI चुकल्याने तुमच्या क्रेडिट प्रोफाईलवर कायमस्वरूपी डाग लागत नाही. नकारात्मक परिणाम टाळण्यासाठी खालील गोष्टींची काळजी घ्या:
त्वरित पेमेंट करा: EMI चुकल्याचे समजताच, २४ ते ४८ तासांच्या आत मॅन्युअली (Manually) पेमेंट करून टाका.
बँकेशी संपर्क साधा: जर आर्थिक अडचण मोठी असेल आणि पेमेंटला जास्त उशीर होणार असेल, तर स्वतःहून बँकेशी संपर्क साधून परिस्थितीची कल्पना द्या.
नियमितता: यापुढील सर्व पेमेंट वेळेवर करण्याची शिस्त लावा.
नवे डिफॉल्ट टाळा: जुने कर्ज चालू असताना नवीन थकबाकी होणार नाही याची काळजी घ्या.
क्रेडिट युटिलायझेशन: क्रेडिट कार्डची मर्यादा पूर्ण वापरणे टाळा.
१ दिवसाचा उशीर झाल्यामुळे घाबरून जाण्याचे कारण नाही. मात्र, या सवलतीचा गैरफायदा न घेता आर्थिक शिस्त पाळणे हेच तुमच्या सुरक्षित आर्थिक भविष्याची गुरुकिल्ली आहे!