दिवसाला १०-२० वेळा UPI स्कॅन केल्याने सिबिल स्कोअर खराब होतो का?

आजच्या डिजिटल युगात 'गुगल पे', 'फोन पे' किंवा 'पेटीएम' न वापरणारा माणूस शोधूनही सापडणार नाही. चहाच्या टपरीवर ५ रुपयांचा चहा पिण्यापासून ते मॉलमध्ये हजारो रुपयांची खरेदी करण्यापर्यंत, आपण सर्वजण सर्रास मोबाईल काढतो आणि QR कोड स्कॅन करतो. "भाऊ, UPI करू का?" हा शब्द आता आपल्या दैनंदिन जगण्याचा अविभाज्य भाग बनला आहे. दिवसातून १० ते २० वेळा UPI द्वारे लहान-मोठे व्यवहार करणाऱ्यांची संख्या कोट्यवधीच्या घरात आहे.

पण, या वाढत्या वापरासोबतच अनेकांच्या मनात एक सुप्त भीती किंवा प्रश्न असतो - "मी जर दिवसातून इतक्या वेळा UPI वापरत असेल, तर त्याचा माझ्या सिबिल (CIBIL) किंवा क्रेडिट स्कोअरवर काही वाईट परिणाम होतो का?" जर तुमच्या मनातही हा प्रश्न असेल, तर याविषयीचे सत्य आणि आर्थिक तज्ज्ञांचा नेमका सल्ला काय आहे, ते आपण सविस्तर समजून घेऊया.

१. थेट उत्तर: UPI मुळे CIBIL स्कोअरवर कोणताही परिणाम होत नाही!

सर्वसामान्य वाचकांसाठी सर्वात महत्त्वाची आणि दिलासादायक बातमी म्हणजे तुम्ही दिवसातून कितीही वेळा किंवा कितीही रुपयांचे UPI व्यवहार केले, तरी त्याचा तुमच्या CIBIL स्कोअरवर थेट कोणताही परिणाम होत नाही.

यामागचे कारण काय?

आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, UPI (Unified Payments Interface) ही कोणतीही कर्ज किंवा 'क्रेडिट' सुविधा नाही. हे केवळ तुमच्या बँक खात्यातून दुसऱ्याच्या बँक खात्यात पैसे सुरक्षितपणे पाठवण्याचे एक डिजिटल माध्यम आहे. तुम्ही तुमचेच पैसे वापरत असल्यामुळे या व्यवहारांची नोंद 'क्रेडिट रिपोर्ट'मध्ये केली जात नाही. त्यामुळे स्कोअर कमी किंवा जास्त होण्याचा थेट संबंध येत नाही.

२. पण सावधान! तुमच्या 'आर्थिक वर्तनावर' बँकांची नजर असते

जरी CIBIL स्कोअर बदलत नसला, तरी UPI व्यवहारांमुळे तुमच्या बँकेच्या पासबुकमध्ये नोंदींची (Statement) मोठी रांग लागते. जेव्हा तुम्ही भविष्यात कोणत्याही बँकेकडे गृहकर्ज (Home Loan) किंवा वैयक्तिक कर्जासाठी (Personal Loan) अर्ज करता, तेव्हा बँका केवळ सिबिल स्कोअर पाहत नाहीत, तर तुमचे आर्थिक वर्तनही तपासतात.

• कमी शिल्लक (Low Balance): खात्यात सतत कमी पैसे असणे आणि त्यातच सारखे UPI व्यवहार होणे.

• अनियमित खर्च: बचतीपेक्षा खर्चाचे प्रमाण अवाजवी असणे. जर तुमच्या खात्याची स्थिती अशी असेल, तर बँकांच्या नजरेत तुमची आर्थिक प्रोफाइल कमकुवत दिसू शकते, ज्यामुळे कर्ज मिळण्यात अडचणी येऊ शकतात.

३. क्रेडिट कार्ड UPI शी लिंक केले असल्यास नियम बदलतात!

आजकाल रिझर्व्ह बँकेच्या नियमांनुसार अनेकजण आपले 'रुपे क्रेडिट कार्ड' (Rupay Credit Card) UPI शी लिंक करत आहेत. जर तुम्ही क्रेडिट कार्डवरून UPI स्कॅन करून पेमेंट करत असाल, तर मात्र संपूर्ण गणित बदलते!

• अशा वेळी प्रत्येक UPI व्यवहार हा क्रेडिट कार्डचे कर्ज मानला जातो.

• जर तुम्ही क्रेडिट कार्डचे बिल वेळेवर आणि पूर्ण भरले, तर तुमचा CIBIL स्कोअर नक्कीच सुधारेल.

• परंतु, बिल भरण्यास उशीर झाला किंवा क्रेडिट मर्यादेचा (Credit Limit) अतिवापर केला, तर तुमचा क्रेडिट स्कोअर वेगाने घसरू शकतो. त्यामुळे इथे UPI कारणीभूत नसून तुमची क्रेडिट शिस्त (Credit Discipline) महत्त्वाची ठरते.

४. भविष्यातील नवा ट्रेंड: फिनटेक कंपन्यांकडून UPI डेटाचा अभ्यास

बदलत्या काळात तंत्रज्ञान वेगाने बदलत आहे. सध्या अनेक 'फिनटेक' कंपन्या (लोन देणारे ॲप्स) आणि काही बँका ग्राहकांच्या UPI व्यवहारांच्या पद्धतीचा अभ्यास करू लागल्या आहेत.

विशेषतः ज्या तरुणांची किंवा नागरिकांची कोणतीही जुनी 'क्रेडिट हिस्ट्री' (भूतकाळात घेतलेले कर्ज) उपलब्ध नाही, अशा व्यक्तींची विश्वासार्हता तपासण्यासाठी त्यांचा UPI डेटा भविष्यात महत्त्वाचा ठरणार आहे. तुम्ही कुठे खर्च करता, किती नियमित व्यवहार करता, यावरून तुमची कर्ज फेडण्याची क्षमता तपासली जाऊ शकते.

थोडक्यात सांगायचे तर, चहा, भाजी किंवा किराणा मालासाठी UPI वापरल्याने तुमचा CIBIL स्कोअर खराब होत नाही, त्यामुळे निर्धास्त राहा. मात्र, डिजिटल पेमेंट सोपे झाले आहे म्हणून क्षमतेपेक्षा जास्त खर्च करणे आणि बँकेतील शिल्लक (Bank Balance) धोक्यात आणणे भविष्यातील कर्जाच्या दृष्टीने नुकसानकारक ठरू शकते. डिजिटल व्हा, पण आर्थिक शिस्त पाळूनच!