नवी दिल्ली: देशातील वित्तीय क्षेत्रात मोठी खळबळ उडवणारी कारवाई करत भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) तब्बल ३५ नॉन-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांची (NBFC) नोंदणी रद्द केली आहे. या कंपन्यांनी दीर्घकाळ नियामक नियमांचे पालन न केल्याने केंद्रीय बँकेला हा कठोर निर्णय घ्यावा लागल्याचे रिझर्व्ह बँकेने स्पष्ट केले आहे.
रिझर्व्ह बँकेच्या या निर्णयानंतर संबंधित कंपन्यांना कोणत्याही प्रकारचा एनबीएफसी व्यवसाय करण्यास पूर्णतः मनाई करण्यात आली आहे. कर्जपुरवठा, गुंतवणूक, फायनान्स किंवा इतर कोणतेही आर्थिक व्यवहार करण्याचा अधिकार या कंपन्यांकडून काढून घेण्यात आला आहे.
रिझर्व्ह बँकेने ७ जानेवारी २०२६ रोजी जारी केलेल्या परिपत्रकात म्हटले आहे की,
रिझर्व्ह बँक कायदा, १९३४ च्या कलम ४५-आयए (६) अंतर्गत दिलेल्या अधिकारांचा वापर करून ही कारवाई करण्यात आली आहे.
केंद्रीय बँकेच्या माहितीनुसार, संबंधित एनबीएफसी कंपन्या भांडवली निकष, अहवाल सादरीकरण, अनुपालन नियम आणि इतर अनिवार्य अटींचे पालन करण्यात सातत्याने अपयशी ठरत होत्या. अनेकदा सूचना देऊनही सुधारणा न झाल्याने अखेर नोंदणी रद्द करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.
रिझर्व्ह बँकेने स्पष्ट केले आहे की, ९ डिसेंबर २०२५ ते ३१ डिसेंबर २०२५ या कालावधीत वेगवेगळ्या तारखांना या ३५ एनबीएफसींच्या नोंदणी रद्द करण्याचे आदेश जारी करण्यात आले.
या तारखांनंतर संबंधित कंपन्या कायदेशीररित्या एनबीएफसी म्हणून कोणताही व्यवसाय करू शकत नाहीत. नियमांचे उल्लंघन करून काम केल्यास त्यांच्यावर आणखी कठोर कारवाई होऊ शकते.
या पार्श्वभूमीवर रिझर्व्ह बँकेने सर्वसामान्य नागरिकांना सावधगिरीचा इशारा दिला आहे.
रिझर्व्ह बँकेचा सल्ला:
कोणतीही गुंतवणूक, कर्ज, ठेव किंवा आर्थिक व्यवहार करण्यापूर्वी संबंधित कंपनी रिझर्व्ह बँकेकडे नोंदणीकृत आहे की नाही याची खात्री करा
रिझर्व्ह बँकेच्या अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध असलेली एनबीएफसींची अद्ययावत यादी तपासा
आकर्षक परताव्यांच्या आमिषाला बळी पडू नका
संशयास्पद कंपन्यांपासून दूर राहा
रिझर्व्ह बँकेच्या मते, नोंदणी नसलेल्या किंवा रद्द झालेल्या कंपन्यांशी व्यवहार केल्यास नागरिकांची आर्थिक फसवणूक होण्याचा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढतो.
नॉन-बँकिंग वित्तीय कंपनी (NBFC) म्हणजे अशी वित्तीय संस्था जी:
कर्ज देणे
गुंतवणूक करणे
भाडेपट्टा (लीजिंग)
फायनान्स आणि क्रेडिट सेवा
यांसारख्या आर्थिक व्यवहारांमध्ये कार्यरत असते, परंतु ती बँक नसते.
मात्र, प्रत्येक कंपनी एनबीएफसी ठरत नाही. खालील प्रकारच्या कंपन्या एनबीएफसीच्या कक्षेत येत नाहीत:
शेतीशी संबंधित व्यवसाय
औद्योगिक उत्पादन करणाऱ्या कंपन्या
रिअल इस्टेट व्यवहार करणाऱ्या संस्था
वस्तूंची खरेदी-विक्री करणाऱ्या व्यावसायिक कंपन्या
रिझर्व्ह बँकेची ही कारवाई वित्तीय शिस्त राखण्यासाठी आणि गुंतवणूकदारांचे हित जपण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या एनबीएफसींवर कठोर भूमिका घेतल्याने भविष्यात आर्थिक क्षेत्र अधिक पारदर्शक आणि सुरक्षित होईल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.