डिजिटल बँकिंगचा वेग झपाट्याने वाढत असताना आता मोबाईल ॲप हेच बँकेचे “डिजिटल चेहरा” बनत आहे. ग्राहकांना जलद सेवा, त्वरित सूचना, डेबिट कार्डवरील नियंत्रण आणि काही मिनिटांत खाते उघडण्याची सुविधा अपेक्षित आहे. अशा परिस्थितीत, बँकांचे मोबाईल ॲप्स किती सक्षम आहेत याचा अभ्यास अमेरिकेतील कीनोव्हा ग्रुपने केला असून त्यातून अनेक महत्त्वाचे निष्कर्ष समोर आले आहेत.
कीनोव्हा ग्रुपच्या ‘मोबाईल बँकर’ या द्विवार्षिक अभ्यासामध्ये १७ प्रमुख बँकांच्या मोबाईल ॲप्सचे मूल्यांकन करण्यात आले. या अभ्यासात विशेषतः मोबाईलद्वारे खाते उघडणे आणि डेबिट कार्डवरील नियंत्रण व अलर्ट्स या दोन महत्त्वाच्या घटकांचा अभ्यास करण्यात आला.
अभ्यासानुसार, डेबिट कार्डसाठी उपलब्ध डिजिटल सुविधा आता हळूहळू क्रेडिट कार्ड सुविधांच्या बरोबरीने येऊ लागल्या आहेत. वाढत्या महागाईच्या काळात ग्राहक खर्च नियंत्रणासाठी डेबिट कार्डचा वापर अधिक करत असल्याने या सुविधांचे महत्त्वही वाढले आहे.
ग्राहक आता केवळ व्यवहारासाठी नव्हे तर खर्चाचे नियोजन आणि नियंत्रणासाठीही डेबिट कार्ड वापरत आहेत. त्यामुळे डेबिट कार्डसाठीच्या डिजिटल सेवा कमी दर्जाच्या असतील तर ग्राहक लगेच ते लक्षात घेतात.
अभ्यासात असेही स्पष्ट झाले की फिनटेक कंपन्या आणि “आता खरेदी करा, नंतर पैसे द्या” (BNPL) सेवा देणाऱ्या कंपन्या डेबिट कार्डला अधिक प्राधान्य देत असल्याने या क्षेत्रातील स्पर्धा आणखी वाढत आहे.
अभ्यासात दिसून आले की बहुतांश बँका आता मोठ्या रकमेच्या डेबिट व्यवहारांसाठी किंवा संशयास्पद व्यवहारांसाठी त्वरित सूचना देतात. ऑनलाइन, फोन किंवा मेलद्वारे होणाऱ्या व्यवहारांसाठीही अनेक संस्था अलर्ट सुविधा देत आहेत.
तथापि, काही अत्याधुनिक सुविधा अजूनही मर्यादित प्रमाणातच उपलब्ध आहेत. उदाहरणार्थ, केवळ चारपैकी एका संस्थेकडे विशिष्ट प्रकारच्या खरेदीसाठी डेबिट कार्ड लॉक करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. खर्च नियंत्रणासाठी ही सुविधा अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.
बँक ऑफ अमेरिकाची “एरिका” आणि यूएस बँकेचा “स्मार्ट असिस्टंट” हे व्हर्च्युअल सहाय्यक इतरांपेक्षा अधिक प्रगत असल्याचे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे. भविष्यात ग्राहक सेवा आणि अलर्ट्ससाठी अशा AI-आधारित सहाय्यकांची भूमिका अधिक वाढण्याची शक्यता आहे.
जागतिक स्तरावरील या अभ्यासातून भारतीय बँकांसाठीही स्पष्ट संदेश मिळतो - भविष्यातील स्पर्धा शाखांमध्ये नव्हे तर मोबाईल स्क्रीनवर होणार आहे. ग्राहकांना जलद, सुरक्षित आणि नियंत्रण देणाऱ्या डिजिटल सुविधा पुरवणाऱ्या बँकाच पुढील काळात आघाडीवर राहतील.