"बँकेत गेल्यावर तासंतास रांगेत उभे राहणे" किंवा "कर्जाचा हप्ता कधी भरायचा हे समजण्यासाठी बँकेच्या पायऱ्या झिजवणे" आता भूतकाळ जमा होणार आहे. राज्यातील आणि देशभरातील सहकारी बँकांनी आता थेट शेतकऱ्यांच्या आणि सामान्य नागरिकांच्या मोबाईलवर डिजिटल सेवा पोहोचवण्यास सुरुवात केली आहे. विशेष म्हणजे आता इंग्रजी ऐवजी थेट आपल्या भाषेत सर्व माहिती मिळणार आहे.
देशातील ९५ हजारांहून अधिक 'विकास सोसायटी' (PACS) आणि जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका आता AI आधारित व्हॉईस सिस्टीमचा वापर करत आहेत.
थेट माहिती: विदर्भातील शेतकरी बँकेच्या टोल-फ्री नंबरवर फोन करून मराठीत थेट 'किसान क्रेडिट कार्ड' (KCC) व्याजदर, पीक कर्जाची पात्रता आणि हप्ता भरण्याच्या तारखांची माहिती घेऊ शकतात.
हवामान व बाजारभाव अपडेट्स: AI सिस्टीम आता हवामान खाते (IMD) आणि कृषी उत्पन्न बाजार समित्यांशी (APMC) जोडली जात आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांना पिकांचे नुकसान टाळण्यासाठी हवामानाचा अंदाज आणि शेतमालाचे चालू बाजारभाव मोबाईलवर समजणार आहेत.
शहरातील पगारदार, छोटे व्यावसायिक आणि व्यापारी आजवर तात्काळ सेवेसाठी खाजगी बँकांकडे वळत होते. मात्र, आता नागरी सहकारी बँकांनीही (UCBs) AI चॅटबॉट आणि ऑनलाईन सिस्टीम लागू केली आहे.
१. २४ तास व्हॉट्सॲप सेवा: ग्राहकांना आता बँकेच्या व्हॉट्सॲप क्रमांकावर खात्यातील शिल्लक (Balance), मिनी स्टेटमेंट, मुदत ठेवींची माहिती २४ तास उपलब्ध आहे.
२. कर्ज मंजुरीचा वेग वाढला: पूर्वी ५ ते १५ दिवस लागणाऱ्या कर्ज अर्जांच्या प्राथमिक तपासणीचे काम AI अवघ्या काही मिनिटांत करते. यामुळे क्रेडिट कमिटीला निर्णय घेणे सोपे जाते. अहमदाबादमधील एका बँकेने या तंत्रज्ञानामुळे कर्ज मंजुरीच्या वेळेत तब्बल ४०% बचत केली आहे.
तंत्रज्ञानाच्या या वापरामुळे कर्मचाऱ्यांची कपात होईल का, अशी शंका व्यक्त केली जात होती. परंतु, तज्ज्ञांच्या मते AI मुळे कर्मचाऱ्यांची नोकरी धोक्यात येणार नाही, उलट त्यांचा ताण कमी होणार आहे.
मेसेज पाठवणे, कागदपत्र तपासणे, रिमायंडर देणे ही नियमित कामे AI करेल. तर दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्याच्या कर्जाचे पुनर्गठन करणे, विधवा महिलांना आर्थिक सल्ला देणे किंवा व्यापाऱ्यांना नवीन व्यवसायासाठी मार्गदर्शन करणे, यासारख्या संवेदनशील कामांसाठी बँकेचे कर्मचारी मोकळे राहू शकतील.
"सहकारी बँकांचा मुख्य पाया 'विश्वास आणि वैयक्तिक नाते' हा आहे. तंत्रज्ञानाचा उद्देश मानवी संपर्क संपवणे नसून, ग्राहकांना त्रास न होता जलद सेवा देणे हा आहे."