मुंबई, २० ऑगस्ट २०२६ : भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) केंद्रीय संचालक मंडळावर केंद्र सरकारने महत्त्वाचे बदल केले असून, दोन दिग्गज व्यक्तिमत्त्वांची अंशकालीन (part-time), बिगर-सरकारी संचालक म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. रिझर्व्ह बँकेच्या संचार विभागाने गुरुवारी, २० ऑगस्ट रोजी यासंदर्भात दोन स्वतंत्र प्रेस प्रकाशने जारी केली.
महिंद्रा समूहाचे अध्यक्ष आणि देशातील आघाडीचे उद्योगपती आनंद गोपाल महिंद्रा यांची केंद्र सरकारने पुन्हा एकदा रिझर्व्ह बँकेच्या केंद्रीय संचालक मंडळावर अंशकालीन, बिगर-सरकारी संचालक म्हणून फेरनियुक्ती केली आहे. २० ऑगस्ट २०२६ पासून पुढील चार वर्षांसाठी किंवा पुढील आदेश येईपर्यंत, यापैकी जे आधी असेल तोपर्यंत ते या पदावर कार्यरत राहतील. रिझर्व्ह बँकेचे मुख्य महाव्यवस्थापक बृजराज यांनी स्वाक्षरी केलेल्या या अधिसूचनेत (प्रेस रिलीज क्रमांक २०२६-२०२७/९३३) महिंद्रा यांच्या फेरनियुक्तीची अधिकृत घोषणा करण्यात आली. महिंद्रा यांना अशा प्रकारे लागोपाठ दुसऱ्यांदा या पदावर मुदतवाढ मिळाली आहे.
दुसऱ्या एका अधिसूचनेनुसार (प्रेस रिलीज क्रमांक २०२६-२०२७/९३४), भारतीय अवकाश संशोधन संस्थेचे (ISRO) माजी अध्यक्ष एस. सोमनाथ श्रीधर पणिक्कर यांचीही केंद्र सरकारने रिझर्व्ह बँकेच्या केंद्रीय संचालक मंडळावर अंशकालीन, बिगर-सरकारी संचालक म्हणून नियुक्ती केली आहे. त्यांचाही कार्यकाळ २० ऑगस्ट २०२६ पासून चार वर्षांसाठी किंवा पुढील आदेश येईपर्यंत असणार आहे.
ज्येष्ठ अवकाश शास्त्रज्ञ डॉ. एस. सोमनाथ यांची कारकीर्द ३८ वर्षांहून अधिक काळाची आहे. त्यांनी १९८५ साली इस्रोमध्ये आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली होती. जानेवारी २०२२ मध्ये त्यांनी इस्रोचे १० वे अध्यक्ष तसेच अंतराळ विभागाचे सचिव म्हणून पदभार स्वीकारला आणि जानेवारी २०२५ मध्ये ते निवृत्त झाले. निवृत्तीनंतर बंगळुरूतील चाणक्य विद्यापीठाच्या कुलगुरूपदी त्यांची नियुक्ती झाली होती. आता त्यांच्या दीर्घकालीन प्रशासकीय आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अनुभवाचा उपयोग देशाच्या केंद्रीय बँकेच्या धोरणात्मक निर्णयप्रक्रियेत होणार आहे.
रिझर्व्ह बँकेच्या उच्चस्तरीय केंद्रीय संचालक मंडळात विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांचा समावेश असतो. सध्याच्या घडीला या मंडळावरील इतर बिगर-सरकारी संचालकांमध्ये भारतीय लेखापरीक्षण आणि लेखा सेवेतील निवृत्त अधिकारी रेवती अय्यर, तसेच 'रिसर्च अँड इन्फॉर्मेशन सिस्टीम फॉर डेव्हलपिंग कंट्रीज' या थिंक टँकचे महासंचालक सचिन चतुर्वेदी यांचा समावेश आहे.
रिझर्व्ह बँक आणि सरकारचे प्रतिनिधी म्हणून गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांच्यासह डेप्युटी गव्हर्नर स्वामिनाथन जे., पूनम गुप्ता, एस. सी. मुर्मू आणि रोहित जैन हे मंडळाचे सदस्य आहेत. याशिवाय आर्थिक व्यवहार सचिव अनुराधा ठाकूर आणि वित्तीय सेवा सचिव संजय लोहिया हेही सरकारचे प्रतिनिधी म्हणून मंडळात कार्यरत आहेत.
रिझर्व्ह बँकेच्या केंद्रीय संचालक मंडळावरील बिगर-सरकारी संचालक हे उद्योग, कृषी, सहकार, शिक्षण आणि विज्ञान अशा विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञ असतात. आपापल्या क्षेत्रातील ज्ञान आणि अनुभवाच्या आधारे ते बँकेच्या धोरणनिश्चितीत मोलाचे योगदान देतात. सर्वसामान्य जनता, उद्योगजगत, शेतकरी आणि सहकारी क्षेत्र यांच्या अडचणी मंडळाच्या बैठकांमध्ये मांडून धोरणे अधिक सर्वसमावेशक करण्याचे काम हे संचालक करत असतात.
एकंदरीत, अवकाश तंत्रज्ञान क्षेत्रातील प्रशासकीय अनुभव आणि उद्योगक्षेत्रातील दांडगा अनुभव अशा दोन्ही आघाड्यांवरील तज्ज्ञांचा समावेश झाल्याने रिझर्व्ह बँकेच्या केंद्रीय संचालक मंडळाला अधिक व्यापक दृष्टिकोन मिळणार असल्याचे मानले जात आहे.
