रिझर्व्ह बँकेच्या माजी गव्हर्नर डॉ. रघुराम राजन यांची अमेरिकेच्या मध्यवर्ती बँकेत नियुक्ती!

वॉशिंग्टन / नवी दिल्ली: जागतिक अर्थकारणात भारतीय विचारवंत आणि अर्थतज्ज्ञांचा प्रभाव पुन्हा एकदा सिद्ध झाला आहे. अमेरिकेची मध्यवर्ती बँक असलेल्या 'फेडरल रिझर्व्ह' (Federal Reserve) च्या महत्त्वपूर्ण सल्लागार पथकात भारताच्या तीन दिग्गज तज्ज्ञांची निवड करण्यात आली आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे (RBI) माजी गव्हर्नर रघुराम राजन, हार्वर्ड विद्यापीठातील प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ राज चेट्टी आणि मायक्रोसॉफ्टच्या वरिष्ठ कार्यकारी अधिकारी आशा शर्मा यांचा यामध्ये समावेश आहे.

फेडरल रिझर्व्हचे नवे अध्यक्ष केविन वॉर्श (Kevin Warsh) यांनी मध्यवर्ती बँकेच्या मौद्रिक धोरणाचा (Monetary Policy) व्यापक आढावा घेण्यासाठी आणि धोरणात्मक चौकटीला अधिक बळकट करण्यासाठी पाच प्रमुख टास्क फोर्सची (Task Forces) स्थापना केली आहे. जागतिक आर्थिक अनिश्चिततेच्या काळात अमेरिकन अर्थव्यवस्थेला दिशा देणाऱ्या या टीममध्ये भारतीय वंशाच्या तज्ज्ञांना मिळालेले स्थान अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे.

रिझर्व्ह बँकेचे माजी गव्हर्नर आणि आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीचे (IMF) माजी मुख्य अर्थतज्ज्ञ डॉ. रघुराम राजन हे जागतिक पातळीवर मौद्रिक धोरणांचे गाढे अभ्यासक म्हणून ओळखले जातात. फेडरल रिझर्व्हने त्यांची नियुक्ती 'बॅलन्स शीट पॉलिसी' (Balance Sheet Policy) टास्क फोर्स मध्ये केली आहे.

• सहकाऱ्यांची साथ: या पॅनलमध्ये हार्वर्ड विद्यापीठाच्या अर्थतज्ज्ञ करेन डायनन आणि फेडरल रिझर्व्हचे माजी गव्हर्नर जेरेमी स्टीन यांचा समावेश आहे.

• जबाबदारी व भूमिका: ही टास्क फोर्स फेडरल रिझर्व्हच्या सध्याच्या बॅलन्स शीट व्यवस्थेचे, तिच्या खर्चाचे आणि फायद्यांचे सखोल विश्लेषण करेल. मध्यवर्ती बँकेच्या वित्तीय संपत्तीचे व्यवस्थापन कसे अधिक प्रभावी करता येईल, यावर डॉ. राजन यांचा दीर्घ अनुभव अत्यंत निर्णायक ठरेल.

हार्वर्ड विद्यापीठातील जगप्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ राज चेट्टी यांना 'डेटा टास्क फोर्स' (Data Task Force) मध्ये महत्त्वाचे स्थान देण्यात आले आहे. चेट्टी हे आर्थिक गतिशीलता (Economic Mobility), विषमता आणि कामगार बाजाराचा 'रियल-टाईम' डेटाच्या आधारे अभ्यास करण्यासाठी जागतिक स्तरावर प्रसिद्ध आहेत.

• सहकाऱ्यांची साथ: या पथकात वॉलमार्टचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी डग मॅकमिलन आणि शिकागो विद्यापीठाचे अर्थशास्त्रज्ञ केविन मर्फी यांचा समावेश आहे.

• जबाबदारी व भूमिका: फेडरल रिझर्व्ह जेव्हा धोरणात्मक किंवा व्याजदरांचे निर्णय घेते, तेव्हा वापरल्या जाणाऱ्या आर्थिक डेटाची गुणवत्ता, अचूकता आणि वेळ कशी सुधारता येईल, यावर हे पथक काम करेल.

मायक्रोसॉफ्टच्या उच्चपदस्थ अधिकारी आशा शर्मा यांची नियुक्ती 'प्रॉडक्टिव्हिटी अँड जॉब्स' (Productivity & Jobs) टास्क फोर्स मध्ये करण्यात आली आहे.

• सहकाऱ्यांची साथ: या समितीमध्ये प्रसिद्ध सिलिकॉन व्हॅली गुंतवणूकदार मार्क अँड्रीसन आणि स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाचे अर्थशास्त्रज्ञ चार्ल्स आय. जोन्स हे देखील आहेत.

• जबाबदारी व भूमिका: सध्या वेगाने विकसित होत असलेले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) तंत्रज्ञान आणि नवीन 'जनरल पर्पज' तंत्रज्ञानाचा अमेरिकन अर्थव्यवस्था, उत्पादन क्षमता आणि रोजगार बाजारावर काय परिणाम होतोय, याचा अभ्यास करण्याची जबाबदारी या टास्क फोर्सवर असेल.

फेडरल रिझर्व्हच्या या नव्या उपक्रमात प्रामुख्याने पाच विषयांवर विशेष भर दिला जाणार आहे:

1. कम्युनिकेशन (संवाद व धोरणांची स्पष्टता)

2. बॅलन्स शीट पॉलिसी (वित्तीय ताळेबंद)

3. डेटा गुणवत्ता आणि वेळ (Data Accuracy)

4. प्रॉडक्टिव्हिटी अँड जॉब्स (उत्पादकता व रोजगार)

5. इन्फ्लेशन फ्रेमवर्क (महागाई नियंत्रण चौकट)

जागतिक अर्थव्यवस्थेची धुरा सांभाळणाऱ्या अमेरिकेच्या केंद्रीय बँकेत भारताच्या तीन वेगवेगळ्या क्षेत्रांतील (मध्यवर्ती बँकिंग, शैक्षणिक संशोधन आणि टेक इंडस्ट्री) तज्ज्ञांचा एकाच वेळी समावेश होणे, ही जागतिक पटलावर भारतीय बौद्धिक क्षमतेची मिळालेली मोठी पावती आहे.