आज प्रत्येक भारतीयासाठी Unique Identification Authority of India (UIDAI) कडून जारी केलेला आधार क्रमांक हा केवळ ओळखपत्र नाही, तर आर्थिक आणि शासकीय सेवांचा कणा बनला आहे. बँक खाते, पॅन, मोबाईल नंबर, म्युच्युअल फंड, ईपीएफ आणि एलपीजी सबसिडी - सर्व काही आधारशी जोडलेले असल्याने त्याची सुरक्षा अधिक महत्त्वाची ठरते.
अनेक नागरिकांकडून दुर्लक्षित राहणारा पण अत्यंत महत्त्वाचा पर्याय म्हणजे बायोमेट्रिक लॉकिंग.
UIDAI नागरिकांना त्यांच्या आधारशी संबंधित फिंगरप्रिंट आणि आयरिस डेटा लॉक करण्याची सुविधा देते. एकदा बायोमेट्रिक्स लॉक केल्यावर, तुम्ही स्वतः अनलॉक केल्याशिवाय कोणीही तुमच्या बायोमेट्रिकद्वारे प्रमाणीकरण करू शकत नाही.
जर तुम्हाला आधार-सक्षम पेमेंट सिस्टीम्समधील संभाव्य गैरवापराबद्दल चिंता असेल, तर ही एक सोपी आणि प्रभावी खबरदारी आहे.
Unique Identification Authority of India च्या अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या.
“Aadhaar Services” अंतर्गत Biometric Lock/Unlock पर्याय निवडा.
तुमचा १२-अंकी आधार क्रमांक आणि कॅप्चा कोड प्रविष्ट करा.
नोंदणीकृत मोबाईलवर आलेला OTP टाका.
पडताळणी पूर्ण झाल्यानंतर बायोमेट्रिक लॉक सक्रिय करा.
mAadhaar ॲपमध्ये लॉग इन करा → Biometric Settings → Lock Biometrics पर्याय चालू करा.
जर एखाद्या सेवेसाठी फिंगरप्रिंट प्रमाणीकरण आवश्यक असेल, तर:
OTP द्वारे तात्पुरते अनलॉक करा
वापर पूर्ण झाल्यावर बायोमेट्रिक्स आपोआप पुन्हा लॉक होतात
महत्त्वाचे म्हणजे, याचा UPI, नेट बँकिंग किंवा डेबिट कार्ड व्यवहारांवर कोणताही परिणाम होत नाही. फक्त बायोमेट्रिक-आधारित प्रमाणीकरण बंद होते.
काही भागांत आधार-सक्षम पेमेंट सिस्टीम्स फिंगरप्रिंट प्रमाणीकरणावर आधारित व्यवहारांना परवानगी देतात. जरी ही सुविधा सोयीची असली, तरी काही प्रकरणांमध्ये बायोमेट्रिक डेटाचा गैरवापर झाल्याच्या तक्रारी नोंदवण्यात आल्या आहेत.
UIDAI नागरिकांना त्यांचा Authentication History ऑनलाइन तपासण्याची सुविधा देते. वेळोवेळी त्याचा आढावा घेणे उपयुक्त ठरते.
कधीही OTP शेअर करू नका
आधारची फोटोकॉपी अनावश्यकपणे देऊ नका
शक्य असल्यास Masked Aadhaar वापरा
प्रमाणीकरण इतिहास नियमित तपासा
बायोमेट्रिक लॉकिंग हा घाबरण्याचा उपाय नाही, तर प्रतिबंधात्मक सुरक्षा उपाय आहे. ओळख फसवणूक आणि सोशल इंजिनिअरिंग घोटाळे वाढत असताना, अशा छोट्या पण प्रभावी पावलांमुळे मोठे नुकसान टाळता येऊ शकते.
जर तुम्ही गेल्या काही वर्षांत तुमचे आधार सेटिंग्ज तपासले नसतील, तर आता योग्य वेळ आहे. तुमची ओळख, तुमची जबाबदारी.
