चेकवर 'Lakh' की 'Lac' लिहिणं योग्य? जाणून घ्या रिझर्व्ह बँकेचा अधिकृत नियम

मुंबई: आजच्या डिजिटल युगात युपीआय (UPI), नेट बँकिंग आणि मोबाईल बँकिंगचा वापर प्रचंड वाढला असला, तरी मोठ्या रकमेचे व्यवहार किंवा व्यावसायिक पेमेंटसाठी आजही 'बँक चेक' (Bank Cheque) हा अत्यंत महत्त्वाचा आणि सुरक्षित पर्याय मानला जातो. मात्र, चेक लिहीत असताना अनेकदा बँक ग्राहकांच्या मनात एक मोठा संभ्रम निर्माण होतो - चेकवर रक्कम अक्षरी लिहिताना 'Lakh' लिहावे की 'Lac'? यापैकी एक शब्द लिहिल्यास चेक रद्द (Bounce/Dishonour) होऊ शकतो का? यावर रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे (RBI) नियम काय सांगतात? याविषयीची सविस्तर तांत्रिक आणि व्यावहारिक माहिती बँक ग्राहक आणि कर्मचाऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे.

भारतीय संख्या पद्धतीनुसार (Indian Numbering System) १,००,००० या रकमेला आपण 'एक लाख' असे संबोधतो. इंग्रजीमध्ये याचे स्पेलिंग लिहिताना दोन प्रकार सर्रास पाहायला मिळतात. मात्र, इंग्रजी शब्दकोशानुसार (English Dictionary) या दोन्ही शब्दांचे अर्थ पूर्णपणे भिन्न आहेत:

• Lakh: हा शब्द भारतीय संस्कृती आणि हिंदी/मराठी भाषेतील 'लाख' या शब्दाचे थेट इंग्रजीकरण आहे, जो थेट १,००,००० या संख्येचे अचूक प्रतिनिधित्व करतो.

• Lac: इंग्रजी डिक्शनरीनुसार 'Lac' चा अर्थ आर्थिक संख्येशी नसून, तो कीटकांद्वारे तयार होणाऱ्या एका विशिष्ट राळेसारख्या पदार्थाशी (ज्याचा वापर वार्निश, पॉलिश किंवा सीलिंग व्हॅक्स तयार करण्यासाठी होतो) संबंधित आहे.

परंतु, भारतात दीर्घकाळापासून बँकिंग व्यवहारात 'Lac' हा शब्द देखील १,००,००० रुपयांसाठी समानार्थी म्हणून वापरला जात आहे.

बँकिंग क्षेत्रातील रेग्युलेटर म्हणून रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) सामान्य ग्राहकांसाठी चेकवरील स्पेलिंगबाबत कोणताही जाचक किंवा कठोर नियम लागू केलेला नाही.

१. RBI चा पसंतीचा शब्द (Official Preference): रिझर्व्ह बँकेचे मास्टर सर्कुलर्स, अधिकृत वेबसाईट, आर्थिक अहवाल आणि चलनाशी संबंधित कागदपत्रांमध्ये अधिकृतपणे नेहमी 'Lakh' याच शब्दाचा वापर केला जातो. त्यामुळे अधिकृत आणि कायदेशीर मानकांनुसार 'Lakh' हाच सर्वात योग्य शब्द ठरतो.

२. चेक रद्द होणार का?

केंद्रीय बँकेच्या नियमांनुसार, जर एखाद्या ग्राहकाने चेक जारी करताना 'Lac' असा उल्लेख केला असेल, तर फक्त या एका कारणास्तव बँक तो चेक रद्द किंवा डिसऑनर करू शकत नाही. भारतीय बँकिंग सिस्टीममध्ये हे दोन्ही शब्द स्वीकारार्ह आहेत.

जरी 'Lac' लिहिल्याने चेक कँसल होत नसला, तरी बँकिंग व्यवहारात स्पष्टता (Clarity) आणि सुसंगतता असणे नेहमीच फायदेशीर ठरते.

चेक हे एक कायदेशीर वित्तीय साधन (Negotiable Instrument) आहे. भविष्यातील कोणत्याही संभाव्य तांत्रिक अडचणी किंवा फॉरेन्सिक तपासणीसारख्या प्रकरणांमध्ये कायदेशीर स्पष्टता राहण्यासाठी ग्राहकांनी नेहमी 'Lakh' या अधिकृत शब्दाचाच वापर करण्याची सवय ठेवावी.

बँके व्यवहार अधिक सुरक्षित आणि पारदर्शक बनवण्यासाठी योग्य भाषिक मानके फॉलो करणे हे ग्राहक आणि बँक प्रशासन या दोघांच्याही दृष्टीने हिताचे आहे.